EU AI Act draait vier weken, nog geen zaak

De Europese Commissie mag de AI Act sinds 2 augustus echt handhaven. Vier weken later staat de teller op nul zaken. Axios beschreef eind vorige week dat het AI Office in Brussel wel informatie kan opvragen en toegang tot modellen kan eisen, maar tot dusver geen enkele aanbieder heeft aangepakt.

Wat er op 2 augustus inging

In haar persbericht van 2 augustus schreef de Commissie dat vanaf die dag de verplichtingen voor aanbieders van general-purpose modellen en het verbod op een reeks AI-praktijken afdwingbaar zijn. In dezelfde ronde gingen de transparantieregels in. Chatbots en spraakassistenten moeten aan het begin van een gesprek duidelijk maken dat de gebruiker met een machine praat. Deepfakes moeten als zodanig herkenbaar zijn, en AI-gegenereerde of bewerkte content moet een machineleesbaar merkteken dragen zodat detectiesoftware het kan oppikken. Wij schreven eerder al dat de transparantieplicht per 2 augustus zou gelden.

De zwaarste categorie schoof juist naar achteren. Zelfstandige high-risk systemen uit Annex III, zoals sollicitatiesoftware, kredietscoring en toepassingen bij politie en grensbewaking, moeten pas op 2 december 2027 volledig voldoen. AI die is ingebouwd in producten onder bestaande productveiligheidswetgeving, denk aan medische apparatuur en machines, krijgt tot 2 augustus 2028. Die verschuiving via het omnibuspakket zorgde in Brussel voor de nodige discussie.

Bevoegdheden op papier, stilte in de praktijk

Het AI Office kan documentatie opvragen, modellen laten evalueren, corrigerende maatregelen opleggen en boetes uitdelen tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, waarbij het hoogste bedrag telt. Advocatenkantoor Wilson Sonsini omschrijft de huidige periode als een fase van informatie verzamelen en gesprekken voeren, niet van dossiers openen. Dat past bij hoe de Commissie eerder met de DSA en de DMA begon: eerst vragenlijsten, dan pas procedures.

Voor bedrijven is die stilte misleidend. De verplichtingen gelden nu, ook zonder handhavingszaak. Wie een klantenservice-bot draait zonder AI-melding, of marketingbeelden publiceert zonder herkomstmarkering, staat formeel al in overtreding.

Waar het in de praktijk misgaat

Het merkteken op AI-content blijkt het lastigste onderdeel. Er is geen enkele standaard die de Commissie voorschrijft, dus leveranciers kiezen hun eigen aanpak. Anthropic besloot bijvoorbeeld om een onzichtbaar watermerk in Claude-teksten te zetten, en Apple kondigde aan dat AI-muziek in Apple Music een label krijgt. Zulke keuzes lopen uiteen per platform, waardoor een organisatie die met vijf tools werkt vijf verschillende markeringsmethodes in huis haalt.

Daar komt bij dat veel bedrijven simpelweg nog niet klaar zijn. Een eerdere inventarisatie liet zien dat de meeste organisaties de transparantieplicht niet hadden ingeregeld toen die inging. Vier weken verder is dat beeld nauwelijks veranderd.

Wat betekent dit

De eerste maand handhaving zegt weinig over de tweede. Toezichthouders die net bevoegdheden krijgen, beginnen zelden met een boete; ze beginnen met vragen stellen. Zodra het AI Office documentatie opvraagt bij een grote modelaanbieder, wordt zichtbaar hoe streng de lat ligt. Tot die tijd is het verstandiger om de eigen AI-toepassingen na te lopen dan om de stilte te lezen als coulance. Twee dingen zijn snel te regelen: een expliciete melding bij elke chatbot, en een vaste werkwijze voor het markeren van AI-beeld en AI-tekst die naar buiten gaat. Dat kost weinig en haalt het grootste deel van het risico weg.