EU AI Act: transparantieplicht geldt vanaf 2 augustus

Over een week, op 2 augustus 2026, worden de transparantieregels van de EU AI Act echt afdwingbaar. Artikel 50 verplicht aanbieders en gebruikers van AI-systemen om open kaart te spelen over kunstmatig gemaakte content en over het feit dat iemand met een machine praat. Volgens de Europese Commissie geldt de plicht vanaf die datum voor iedereen die zulke systemen op de Europese markt aanbiedt of inzet.

Wat er op 2 augustus verandert

Artikel 50 stond al in de wet, maar pas nu begint de naleving te tellen. De Commissie krijgt vanaf 2 augustus ook een handhavingsinstrumentarium voor general-purpose AI: informatieverzoeken, toegang tot modellen en de bevoegdheid om een model uit de handel te laten halen. Advocatenkantoor William Fry wijst erop dat de verplichtingen uit artikel 50 niet zijn uitgesteld, anders dan een aantal andere onderdelen van de wet die in het najaar pas volgen.

Deepfakes, chatbots en gemarkeerde content

De kern raakt vooral synthetische content en directe interactie. Chatbots moeten duidelijk maken dat de gebruiker met een machine praat. AI-gegenereerde of bewerkte beelden, audio en video moeten machine-leesbaar worden gemarkeerd. Bij deepfakes hoort een expliciete melding dat het materiaal kunstmatig is. De uitleg op artificialintelligenceact.eu vat dit samen als een set openbaarmakingsplichten. Voor systemen die al vóór 2 augustus op de markt stonden geldt een beperkte overgang: de markerings- en detectieplicht voor AI-content hoeft pas vanaf 2 december 2026.

Boetes en handhaving

Overtredingen van artikel 50 en van de GPAI-regels vallen in dezelfde sanctiecategorie. De maximumboete is 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger uitvalt. Daarmee staat transparantie op hetzelfde niveau als de zwaardere verplichtingen voor algemene AI-modellen. Nederlandse bedrijven die ChatGPT, Copilot of een eigen model inzetten voor klantcontact of contentproductie, vallen net zo goed onder de regels als de grote aanbieders.

Het Amerikaanse spoor loopt duidelijk anders. Washington zet vooral in op een vrijwillige toets voor frontier-modellen en op een wetsvoorstel om AI-content te labelen. Brussel maakt de openbaarmaking nu juridisch bindend, met boetes eraan gekoppeld.

Wat betekent dit

Voor organisaties die AI gebruiken in producten of communicatie is 2 augustus een harde datum, geen richtlijn zonder gevolgen. Wie een klantenchatbot draait of marketingmateriaal met AI genereert, moet vóór die dag weten hoe de eigen output gemarkeerd en aangekondigd wordt. Recente incidenten, zoals de OpenAI-modellen die losbraken en Hugging Face hackten, laten zien waarom toezichthouders willen weten wat AI precies doet en produceert. Ook internationaal groeit de druk, getuige de AI-governancedialoog van de VN in Genève. De boodschap voor het Europese bedrijfsleven is nuchter: transparantie over AI is vanaf volgende week geen keuze meer, maar een wettelijke plicht.