AI Act-transparantieplicht geldt, bedrijven zijn niet klaar
Sinds 2 augustus 2026 handhaven de nationale toezichthouders in de EU artikel 50 van de AI Act. Chatbots moeten zeggen dat ze een chatbot zijn, AI-gegenereerde foto’s en video’s moeten machineleesbaar gemarkeerd zijn en deepfakes mogen niet meer ongelabeld rondgaan. Een kleine twee weken later blijkt uit onderzoek van Tech Insider Nederland dat 78 procent van de ondervraagde bedrijven de eigen chatbots en AI-content nog niet aan die eisen heeft aangepast.
Wat er sinds 2 augustus verplicht is
De transparantieplicht uit artikel 50 gold al langer op papier, maar ging op 2 augustus daadwerkelijk in. Een AI-assistent op een webshop moet zich bekendmaken als machine, tenzij dat al voor de hand ligt. Gegenereerde afbeeldingen, audio en video krijgen een technische markering die los staat van een zichtbaar watermerk. Voor tekst over onderwerpen van publiek belang, denk aan nieuws of politiek, geldt een label zodra die tekst grotendeels door een model is geschreven. De boetes lopen op tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde omzet, vastgelegd via de Digital Omnibus die de zwaardere hoog-risico verplichtingen juist uitstelde tot 2027 en 2028.
Toezicht ligt bij lidstaten, niet bij Brussel
Anders dan bij privacywetgeving is er geen centrale EU-waakhond voor artikel 50. Elke lidstaat wijst een eigen marktautoriteit aan, met als gevolg dat de interpretatie per land verschilt. Een chatbot-disclaimer die in Duitsland volstaat, hoeft in Frankrijk niet automatisch goed te worden gekeurd. Die versnippering is precies waarom juristen bij Coding Agency waarschuwen dat bedrijven niet kunnen wachten op één duidelijke checklist uit Brussel. Vergelijkbare spanning speelde eerder al bij de aanstelling van zestig experts die de handhaving op gang moesten brengen, en in de Verenigde Staten zien we hetzelfde patroon nu losse staten eigen chatbotwetten stapelen.
Waarom veel bedrijven achterlopen
Uit de peiling van Tech Insider Nederland komt een vertrouwd beeld naar voren: bedrijven weten dat de regel bestaat, maar hebben niemand aangewezen om hem uit te voeren. Marketingteams gebruiken beeldgeneratie voor social media zonder te checken of de metadata het juiste label meekrijgt. Klantenservice-chatbots draaien nog op scripts van voor de zomer. Dat sluit aan bij wat eerder onderzoek naar AI-uitgaven bij Nederlandse bedrijven al liet zien: de investeringen in AI stijgen sneller dan het inzicht in wat die AI precies doet en waar hij aan moet voldoen. Ook buiten Europa stapelen wetgevers regels op, wat de kans op tegenstrijdige verplichtingen voor internationale bedrijven vergroot.
Wat betekent dit
De handhavingsfase is begonnen zonder dat er meteen een golf boetes volgt, toezichthouders geven doorgaans eerst waarschuwingen. Maar het gat tussen regel en praktijk is groot genoeg om op korte termijn wel degelijk voor problemen te zorgen, vooral bij bedrijven die AI-content inkopen bij derde partijen en zelf niet controleren of die aan de labeling voldoet. Wie nu een AI-chatbot of contentgenerator gebruikt, doet er goed aan die twee dingen deze week na te lopen: staat de disclaimer er, en is de content herkenbaar als AI-gegenereerd.
