VS-justitie kiest partij voor OpenAI in zaak tegen NYT

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft zich op 1 september gemengd in de rechtszaak tussen The New York Times en OpenAI. In een statement of interest bij de federale rechtbank in Manhattan schrijft het ministerie dat het trainen van taalmodellen op auteursrechtelijk beschermd tekstmateriaal in de regel onder fair use valt. Volgens de berichtgeving van Reuters, overgenomen door US News, is dit de eerste keer dat de Amerikaanse overheid positie kiest in de reeks zaken die auteurs, uitgevers en platenlabels tegen AI-bedrijven aanspanden.

Wat het ministerie precies schrijft

Vakblad IPWatchdog beschrijft de kern van het stuk: training zet teksten om in numerieke representaties en reproduceert ze niet voor consumptie, dus is de handeling zelf transformatief. Wat een model vervolgens uitspuugt, is volgens Justitie een aparte juridische vraag die niet mag bepalen of het trainen zelf mag. Letterlijk staat er dat het “problematisch en juridisch onjuist” zou zijn om een aansprakelijkheid op te leggen die training zonder licenties in het algemeen onmogelijk maakt. Het ministerie voegt daar een economisch argument aan toe: een licentieplicht legt de lat zo hoog dat alleen de grootste techbedrijven eroverheen komen.

Een statement of interest is geen bindend oordeel. Justitie wordt er geen partij mee in de zaak, maar zet wel het standpunt van de regering op papier voor de rechter die moet beslissen of de fair-use-vraag via een kort geding wordt afgedaan of naar een zitting gaat. Eerder dit jaar eisten de kranten nog sancties tegen OpenAI wegens verdwenen trainingsdata, wat laat zien hoe grimmig de verhouding tussen beide partijen is geworden.

Nationale veiligheid als argument

Opvallend is de toon. Justitie koppelt de auteursrechtvraag aan wetenschappelijke vooruitgang en aan de concurrentiepositie van de Verenigde Staten, en stelt dat obstakels voor AI-ontwikkeling de nationale veiligheid raken. Dat is een register dat je zelden tegenkomt in een geschil over krantenartikelen. Het ministerie haalt daarbij ook uit naar de uitspraak in de zaak Kadrey, waarin een rechter de vierde fair-use-factor volgens Justitie verkeerd toepaste.

Kritiek op de timing

Juridisch blog Above the Law wijst op een belangenkwestie die in het stuk zelf ontbreekt. CNN meldde begin juli dat de regering en OpenAI praten over een belang van 5 procent voor de federale overheid, bij een waardering van 852 miljard dollar goed voor ruim 42 miljard. Auteur Joe Patrice noemt het een selectieve interventie ten gunste van een bedrijf waarin de overheid zelf wil meeprofiteren. OpenAI zoekt intussen op meer fronten naar geld en omzet, onder meer via advertenties in ChatGPT.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse uitgevers en makers verandert er juridisch niets. Fair use bestaat hier niet, en de Europese route loopt via de tekst- en datamining-uitzondering met een opt-out, plus de transparantieverplichtingen uit de AI-verordening. Die handhaving komt traag op gang: de EU AI Act draaide na vier weken nog zonder één zaak. Toch weegt een Amerikaanse uitspraak zwaar, want vrijwel alle grote modellen worden daar getraind. Wint OpenAI in New York, dan verdwijnt de belangrijkste onderhandelingshefboom van uitgevers wereldwijd, en drukt dat ook de prijs van Europese licentiedeals.

De zaken stapelen zich ondertussen op. Sony en Warner stapten eind augustus naar de rechter tegen Anthropic. De rechtbank in New York bepaalt de komende maanden of het standpunt van Justitie ook het standpunt van de rechter wordt.