Californië verbiedt ontslag op basis van AI alleen

Californië staat op het punt de eerste Amerikaanse staat te worden die werkgevers verbiedt om personeel te ontslaan op basis van een AI-oordeel alleen. Het parlement nam SB 947 eind augustus aan, de zogeheten No Robo Bosses Act. Gouverneur Gavin Newsom moet nog tekenen.

Wat de wet precies regelt

De tekst richt zich op automated decision systems, software die prestaties meet, gedrag scoort en aanbevelingen doet over personeel. Werkgevers mogen zo’n systeem blijven gebruiken, maar niet als enige grond voor ontslag of een disciplinaire maatregel. Er moet een mens naar kijken die de uitkomst controleert en verifieert. Wie wordt ontslagen of berispt, krijgt achteraf te horen dat er software aan te pas kwam. Ook het voorspellen van toekomstig gedrag van werknemers wordt verboden.

Volgens de website van senator Jerry McNerney, die het voorstel indiende, stemde de Assembly op 30 augustus met 53 tegen 14 voor, de Senaat een dag later met 28 tegen 10. Handhaving ligt bij de arbeidscommissaris van de staat, de procureur-generaal en lokale aanklagers. Bloomberg Law meldt dat Newsom tot 30 september de tijd heeft en dat de regels bij ondertekening op 1 juli 2027 ingaan.

Waarom de vakbonden dit wilden

Sponsor van het voorstel is de California Federation of Labor Unions, AFL-CIO, die 1.300 aangesloten bonden en 2,3 miljoen leden vertegenwoordigt. McNerney vatte zijn insteek kort samen: “AI must remain a tool controlled by humans, not the other way around.”

De aanleiding is concreet. Er circuleren inmiddels meer dan 550 producten voor werknemersmonitoring, van scanners in distributiecentra tot software die toetsaanslagen en gespreksduur bijhoudt. In San Francisco raakte een winkelmedewerker zijn baan kwijt nadat een systeem hem er ten onrechte van verdacht kassageld te hebben achtergehouden. Dat soort zaken haalde de hoorzittingen.

Californië loopt niet alleen

De staat werkt al langer aan regels rond AI en werk. Eerder dit jaar tekende Newsom een executive order over AI, banen en bijscholing, en in augustus lag er een stapel van dertig AI-wetsvoorstellen op tafel. Ook elders schuift het. Australië eist openheid over AI in ontslagzaken, en Amerikaanse vakbonden vonden onlangs een onverwachte medestander toen Uber zich achter quota voor robotaxi’s schaarde.

Onder werknemers zelf zit de scepsis diep. Uit onderzoek van Glassdoor bleek eerder dat Gen Z negatiever is over AI op het werk dan Gen X, precies de groep die het vaakst met scoringssoftware te maken krijgt.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse werkgevers is dit geen directe verplichting, maar de richting is herkenbaar. De EU AI Act rekent AI-systemen voor werving, evaluatie en beëindiging van arbeidsrelaties al tot de hoogrisicocategorie, met eisen aan menselijk toezicht en documentatie. Californië legt er nu een concrete verbodsbepaling naast: geen ontslag zonder dat een mens de knoop doorhakt. Wie hier HR-software met scoringsfuncties inzet, doet er goed aan nu al vast te leggen wie de uiteindelijke beslissing neemt en op welke informatie die berust.