Australië eist openheid over AI in ontslagzaken

De Australische arbeidsrechter gaat vragen wie er heeft meegeschreven. Vanaf 20 oktober moet iedereen die een zaak aanspant bij de Fair Work Commission melden of hij ChatGPT, Claude, Copilot of Gemini heeft gebruikt bij het opstellen van stukken. De aanleiding is een reeks zaken waarin verzonnen jurisprudentie en foutieve wetsartikelen in de dossiers opdoken.

Wat de nieuwe regel precies vraagt

De commissie publiceerde deze week haar definitieve richtlijn over generatieve AI. Volgens vakblad Human Resources Director geldt de plicht voor alle individuele rechtszaken, waaronder claims over onterecht ontslag en de zogeheten general protections-procedures. Wie AI gebruikt, moet drie dingen doen: in het document vermelden dát er AI aan te pas kwam en hoe, bevestigen dat alle feiten, bewijsstukken, wetgeving, jurisprudentie en citaten kloppen, en bij getuigenverklaringen verklaren dat de tekst de eigen kennis en woorden weergeeft. Advocaten en andere professionele gemachtigden moeten daarnaast hyperlinks opnemen naar de uitspraken waarnaar ze verwijzen.

Wie zich er niet aan houdt, riskeert wat. De commissie kan stukken minder zwaar laten wegen of volledig negeren, een kostenveroordeling opleggen of de zaak afwijzen. Voor het bewust aanleveren van onjuiste informatie staat in Australië tot twaalf maanden cel.

De zaak die het balletje deed rollen

ABC News beschreef de zaak van Sadnan Khan, een ontslagen ALDI-medewerker die ChatGPT inzette als een soort digitale rechtshulp. Hij moest uiteindelijk 1.230 Australische dollar bijdragen aan de proceskosten van de supermarktketen. Deputy President Michael Easton was niet mals in zijn uitspraak: had Khan zijn eigen door AI gegenereerde antwoorden goed gelezen, dan had hij geweten dat zijn zaak kansloos was. De chatbot had dat namelijk zelf al aangegeven, tussen de argumenten door.

Hoe vaak dit voorkomt

De cijfers verklaren waarom de commissie ingrijpt. In ongeveer 40 procent van de onderzochte zaken had de indiener generatieve AI gebruikt. Ruim driekwart daarvan koos ChatGPT, en zestig procent werkte met de gratis versie. Commissieleden zagen in de zes maanden tot maart 2026 in de helft tot driekwart van de zaken sporen van AI-gebruik. Het gaat vooral om jongere mensen zonder advocaat. Wie geen Engels als moedertaal heeft, gebruikt de tools twee keer zo vaak.

Daar zit meteen de spanning. Voor iemand die zich geen jurist kan veroorloven is een chatbot de eerste toegankelijke hulp bij een ontslagprocedure. De commissie verbiedt het gebruik dan ook niet, en stelde zelfs een sjabloon beschikbaar waarin indieners hun prompts kunnen vastleggen. Het probleem zit in de laatste stap: bijna niemand controleert wat eruit komt.

Wat betekent dit

Australië loopt hiermee voor op Europa. De EU AI Act draait inmiddels vier weken zonder dat er een handhavingszaak ligt, en over AI-gebruik door burgers in juridische procedures zegt die wet niets. Nederlandse rechtbanken hebben nog geen vergelijkbare meldplicht, terwijl kantoren zelf volop AI inzetten bij dossierwerk. De vraag wie verantwoordelijk is voor een verzonnen citaat wordt daarmee vroeg of laat ook hier gesteld.

Voor wie AI gebruikt bij zakelijke of juridische stukken is de les praktisch: een taalmodel voorspelt tekst die klopt qua vorm, niet qua inhoud. Zaaknummers, wetsartikelen en citaten moet je nalopen in de bron. Dat geldt net zo goed buiten de rechtszaal, waar AI-tekst zich inmiddels over een derde van de nieuwe webpagina’s heeft verspreid. Australische rechtbanken zijn niet de enige die technologie in de zittingszaal aan banden leggen, maar dit is wel de eerste keer dat een tribunaal de gebruiker zelf verantwoordelijk maakt voor wat de machine opschreef.