VN-overleg over killer robots schuift verdrag door naar 2028
3 min. leestijd

VN-overleg over killer robots schuift verdrag door naar 2028

De landen achter het VN-wapenverdrag CCW blijven nog twee jaar praten over dodelijke autonome wapens. Op de toetsingsconferentie in Genève, die deze week van 16 tot en met 20 november duurde, spraken ze af om tegen 2028 een mogelijk akkoord uit te werken. Formele onderhandelingen over bindende regels komen er niet. Dat meldt persbureau AP, wiens verslag onder meer door NPR werd overgenomen.

Wat er in Genève is besloten

Het Verdrag inzake bepaalde conventionele wapens (CCW) telt 128 aangesloten landen en beslist bij consensus. Eén land kan een besluit dus tegenhouden. Volgens AP kwam het eindresultaat neer op een afgezwakte afspraak: de landen werken een mogelijk akkoord uit over dodelijke autonome wapensystemen, met 2028 als horizon. Een toezegging voor bindende regels, waar VN-chef António Guterres om vroeg, zit er niet in. Guterres had zelf 2026 genoemd als jaar waarin de onderhandelingen zouden moeten beginnen. Hij vertrekt eind dit jaar.

Het besluit volgt op een eerdere ronde in september. Toen haalden de Verenigde Staten en Rusland de verplichte menselijke controle op doelselectie uit de tekst van de expertgroep, zoals AI Feiten eerder beschreef in het stuk over het afgezwakte VN-wapenpact.

Wandelaars op de kade langs het Meer van Genève in ochtendlicht

Zeven landen wilden verder

Voor de conferentie stelden Brazilië, Oostenrijk, België, Ierland, Mexico, Nieuw-Zeeland en Panama voor om meteen te onderhandelen over regels die moeten voorkomen dat machines zonder menselijke controle of aansprakelijkheid doden. Dat voorstel haalde het niet. De Braziliaanse ambassadeur Frederico Meyer zei tegen AP dat de techniek sneller gaat dan de diplomatie en dat diplomaten erg traag zijn.

Stop Killer Robots, een internationale coalitie van maatschappelijke organisaties, had in augustus nog een uitweg geschetst. Als consensus uitblijft, zou een meerderheid van 65 of meer verdragslanden zelf een onderhandelingsconferentie kunnen starten. Volgens de coalitie steunden toen ruim 70 landen het beginnen van onderhandelingen. Human Rights Watch riep op 12 november opnieuw op tot een wereldwijd verdrag.

Kritiek van activisten en wetenschappers

Izumi Nakamitsu, de hoogste VN-functionaris voor ontwapening, sprak volgens AP van een belangrijke stap, maar gaf toe dat je het glas half vol of half leeg kunt noemen. Stop Killer Robots noemde het mandaat afgezwakt. Beatrice Fihn van de juridische belangengroep Lex International zei dat het probleem twee jaar vooruit wordt geschoven.

MIT-onderzoeker Max Tegmark, oprichter van het Future of Life Institute, wees erop dat landen het nu al het veertiende jaar voldoende vinden om alleen te praten. Activisten wijzen vooral Rusland en de Verenigde Staten aan als de landen die strengere teksten blokkeerden. Volgens hen worden gewapende drones die zelfstandig doelen aanvallen al op kleine schaal ingezet in conflictgebieden, al is er nog geen sprake van brede uitrol.

Wat betekent dit

Voorlopig komt er geen internationale regel die menselijke controle over wapens met AI afdwingt. Ondertussen gaat de ontwikkeling gewoon door, ook in Europa, waar bijvoorbeeld Helsing 1,8 miljard ophaalde voor defensie-AI. Onderzoek laat ook zien hoe kwetsbaar de modellen zelf zijn: AI-modellen wezen burgerdoelen aan zodra de opdracht als spel werd gebracht. Wie wil weten hoe ver de techniek al is, leest ons stuk over een F-16 die door AI wordt gevlogen. Landen die op tempo willen, kunnen ook buiten de CCW om een verdrag opzetten. Zo ontstond in 1997 het Ottawa-verdrag tegen landmijnen. Of het daar nu op uitdraait, is nog niet duidelijk.