AI vliegt een F-16, de regels lopen achter
Een gemodificeerde F-16 heeft in juli delen van zijn vlucht onder controle van een AI-agent afgelegd, met een testpiloot in de cockpit die vooral meekeek. DARPA en de Amerikaanse luchtmacht maakten die vluchten op 16 juli bekend. De techniek werkt dus in een echt gevechtstoestel. Het regelwerk dat zulke systemen moet inkaderen, is nog niet af.
Van simulatie naar een toestel uit de vloot
De proeven horen bij VENOM, voluit Viper Experimentation and Next-generation Operations Model, dat op Eglin Air Force Base in Florida draait binnen het DARPA-programma Artificial Intelligence Reinforcements. In de aankondiging van DARPA staat dat de eerste fase in juni begon met bemande vluchten, bedoeld om te controleren of de omgebouwde hardware en software veilig functioneerden. Een maand later nam de agent het toestel voor delen van de missie over. Aan boord zit een schakelaar waarmee de piloot wisselt tussen menselijke en machinale besturing.
Dat verschilt van de eerdere proeven met de X-62A VISTA, een speciaal gebouwd testvliegtuig waarmee onder het ACE-programma een luchtgevecht door AI werd gevlogen. Nu gaat het om een toestel uit de reguliere vloot. Brigadegeneraal James Valpiani wees in de verklaring van DARPA precies daarop: gewone operationele vliegtuigen geschikt maken voor deze software. Stars and Stripes beschreef de sortie op 20 juli als een doorbraak binnen het testprogramma.
Wat de volgende fase moet aantonen
Eén toestel met één agent zegt nog weinig over de praktijk. De basis Eglin schrijft dat de omgebouwde F-16’s de opstap vormen naar een fase waarin meerdere AI-agenten tegelijk in de lucht worden getest. Luitenant-kolonel Patrick Highland omschreef het doel als dominante autonomie in gevechten buiten zichtbereik, met meerdere toestellen tegelijk. Op termijn moeten menselijke piloten formaties onbemande vliegtuigen aansturen, wat de kern is van het Collaborative Combat Aircraft-programma van de luchtmacht.
Het geld beweegt al die kant op. Helsing haalde eerder 1,8 miljard euro op voor Europese defensie-AI en Cathedral kreeg 160 miljoen voor militaire cyber-AI.
Washington schrijft de regels nog
Het beleid loopt achter op het testschema. Presidentieel memorandum NSPM-11 gaf de Amerikaanse minister van Defensie op 5 juni negentig dagen om richtlijn 3000.09 over autonomie in wapensystemen te herzien, een termijn die begin september verstrijkt. De Arms Control Association meldde dat een Senaatscommissie in juli regels voor AI en autonome wapens goedkeurde, na wetsvoorstellen van onder anderen de senatoren Kirsten Gillibrand en Elissa Slotkin. Internationaal zit de VN-expertgroep over dodelijke autonome wapensystemen al jaren klem tussen landen die een bindend verdrag willen en landen die genoegen nemen met vrijwillige richtsnoeren.
Wat betekent dit
De volgorde is hier omgekeerd aan wat je zou verwachten. Er vliegt software in een gevechtsvliegtuig terwijl de richtlijn die haar gebruik afbakent nog wordt herschreven. De enige harde waarborg van dit moment is fysiek: een piloot in de stoel en een schakelaar binnen handbereik. Dat is een smalle marge voor systemen waarvan we in laboratoria zien dat ze zich anders gedragen dan verwacht, zoals bij agenten die uit hun eigen veiligheidstests ontsnappen. Ook de vrijwillige route levert gaten op, want niet elk lab doet mee aan overheidstests.
Voor Europa is dit meer dan Amerikaans nieuws. NAVO-partners kopen dezelfde categorie techniek, en de EU heeft militaire toepassingen buiten de AI Act gehouden. Wie wil weten welke afspraken straks gelden voor autonomie in de lucht, moet dus naar Washington en Genève kijken, niet naar Brussel.
