VS eist keuze: Pax Silica of het AI-blok van China

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een conceptbrief klaarliggen voor 35 landen met een ongemakkelijke boodschap: kies tussen het Amerikaanse AI-kamp en dat van China. Reuters kreeg het document in handen en publiceerde de inhoud op 14 augustus. Washington schrijft daarin dat lidmaatschap van het eigen initiatief niet samengaat met deelname aan wat het “duplicerende initiatieven” noemt, zonder China bij naam te noemen.

Wat er precies in de brief staat

De brief is gericht aan de ondertekenaars van de AI Opportunity Statement, een Amerikaanse verklaring die in juni werd gepresenteerd. Een van de zinnen die Reuters citeert laat weinig ruimte: “To be part of everything is to be part of nothing.” Elders staat dat het Amerikaanse partnerschap “niet gecombineerd kan worden met lidmaatschap van duplicerende initiatieven waarvan de verwachtingen botsen met de onze”. Het document was op het moment van publicatie nog ongedateerd en Buitenlandse Zaken wilde niet reageren op wat het omschreef als vermeend gelekte interne stukken.

Achter die verklaring zit Pax Silica, een raamwerk dat de VS in december 2025 startte met zes partners: het Verenigd Koninkrijk, Japan, Zuid-Korea, Singapore, Australië en Israël. Het gaat over kritieke mineralen, energie, halfgeleiders, geavanceerde productie en AI-infrastructuur. Volgens een tijdlijn van denktank ITIF staat de teller inmiddels op 25 ondertekenaars van de verklaring zelf, naast de 35 landen die de bredere AI Opportunity Statement tekenden.

De Chinese tegenhanger

De aanleiding ligt in Peking. In juli lanceerde president Xi Jinping de World Artificial Intelligence Cooperation Organization, kortweg WAICO. Negenentwintig staten tekenden de oprichtingsakte, onder wie Rusland, Brazilië, Indonesië, Pakistan, Kazachstan, Zuid-Afrika en Senegal. China zet daarbij vooral in op open gewichten als exportproduct, een strategie die je terugziet bij modellen als GLM-5.3 van Z.ai.

Kazachstan is voorlopig het enige land dat aan beide kanten van de tafel zit. Dat land wordt in de berichtgeving genoemd als directe aanleiding voor de Amerikaanse irritatie.

Waarom bedrijven hier last van krijgen

Voor techbedrijven verandert een politieke scheidslijn snel in een operationele. Apple bouwt een apart AI-model voor de Chinese markt samen met Alibaba, precies omdat één wereldwijde versie daar niet werkt. Washington kijkt tegelijk kritisch naar achterdeuren in de keten en onderzoekt of Chinese partijen via clouddiensten toegang houden tot NVIDIA-chips. Dat AI-bedrijven zelf steeds harder meepraten in Washington bleek eerder al uit de lobbyuitgaven van Anthropic.

Nederland zit hier niet neutraal in. ASML levert de machines waarmee de geavanceerdste chips worden gemaakt, en exportvergunningen voor die machines zijn al jaren onderwerp van overleg met Washington. Een blok waar je in of uit zit, raakt dus direct aan Nederlands industriebeleid.

Wat betekent dit

De brief is nog een concept en het is onduidelijk of hij ooit verstuurd wordt. Toch tekent zich af waar het heen gaat: AI-samenwerking wordt behandeld als een alliantie, niet als een markt. Landen die tot nu toe met beide grootmachten zaken deden, krijgen minder ruimte om dat vol te houden. Voor Europese bedrijven betekent het dat leveranciersketens, cloudkeuzes en modelkeuzes politieke gevolgen kunnen krijgen die niets met techniek te maken hebben. Wie nu inkoopbeslissingen neemt voor de komende jaren, doet er goed aan die vraag mee te nemen.