Bots stuurden 76 procent van reacties op Britse vapeconsultatie

Van de 118.756 reacties op een Britse overheidsconsultatie over wegwerpvapes kwamen er 90.835 van bots. Dat is 76 procent. Onderzoekers van de universiteiten van Edinburgh en Bath beschrijven de zaak in het vakblad Tobacco Control als het eerste gedocumenteerde geval van grootschalige geautomatiseerde inmenging in een formele consultatie over volksgezondheid.

Eén vraag, één antwoord

De consultatie liep in 2023 en ging over de plannen voor een rookvrije generatie en beperkingen op de verkoop van wegwerpvapes. Volgens het persbericht van uitgever BMJ Group richtten alle botreacties zich op één meerkeuzevraag. Op twee na kozen ze hetzelfde antwoord: tegen beperkingen op wegwerpvapes. Even opvallend: precies hetzelfde aantal reacties gaf aan via sociale media van de consultatie te hebben gehoord.

Het ministerie van Volksgezondheid (DHSC) had de nepreacties al voor de analyse herkend en eruit gefilterd. IBTimes meldt dat ze met hoge frequentie binnenkwamen vanaf een klein cluster IP-adressen en sterk gedupliceerde tekst bevatten. Na het filteren bleek 77 procent van de echte inzenders juist vóór de beperkingen te zijn. Zonder die controle had de uitkomst er precies andersom uitgezien.

Wie zat erachter?

Dat weten de onderzoekers niet. Ze baseerden zich op gepubliceerde consultatierapporten en verzoeken op grond van de Britse Freedom of Information Act. Metadata en demografische gegevens van de inzenders hield het ministerie achter. De bot-detectiemethode van DHSC is ook niet openbaar, dus die konden de auteurs niet controleren. Ze schrijven dat het onmogelijk is om bron, bedoeling of commerciële sponsor vast te stellen.

Wel noemen ze de schaal en de eenduidige richting van de reacties een aanwijzing voor een gecoördineerde campagne. Ze wijzen erop dat tabaksbedrijven eerder consultaties hebben overspoeld met welgezinde inzendingen. De Britse antirookorganisatie Action on Smoking and Health noemt de inzet van AI-bots tegenover IBTimes “zeer zorgwekkend”. De wet zelf, de Tobacco and Vapes Act, kreeg op 29 april 2026 koninklijke goedkeuring.

Kleine overheden zijn het kwetsbaarst

De auteurs waarschuwen vooral voor organisaties zonder eigen screeningsinfrastructuur, zoals gemeenten en andere instanties met weinig technische capaciteit. Een landelijk ministerie kan een filter bouwen, een kleine gemeente vaak niet. Ze pleiten voor betere detectie en duidelijke regels voor hoe consultaties met verdachte inzendingen omgaan. Volgens IBTimes adviseren onderzoekers van denktanks om screening te combineren met meer openheid over de verwerking van reacties, omdat geen enkele losse controle manipulatie volledig voorkomt.

Het past in een bredere reeks zorgen over AI en publieke meningsvorming. Eerder schreven we over AI-campagnespotjes bij de Amerikaanse midterms en over hoe ChatGPT verkiezingsdeepfakes omzet in cartoons. De Britse veiligheidsdienst richtte al een apart centrum voor AI-dreigingen op.

Wat betekent dit

Consultaties werken op vertrouwen: iedereen mag reageren en de overheid weegt die reacties mee. Taalmodellen maken het goedkoop om tienduizenden geloofwaardige inzendingen te produceren. In dit geval waren de bots slordig, want ze kozen allemaal hetzelfde vakje en kwamen van een handvol IP-adressen. Een campagne die variatie aanbrengt in antwoorden, tijdstippen en herkomst is veel lastiger te vangen.

Ook Nederland laat burgers via internetconsultatie.nl meepraten over wetsvoorstellen, terwijl het kabinet tegelijk 25.000 rijksbanen wil schrappen en deels op AI rekent. Wie consultaties serieus neemt, zal moeten investeren in controle op wie er eigenlijk reageert. Het Britse voorbeeld laat zien wat er op het spel staat: zonder filter had een botleger de publieke opinie omgedraaid.