EU zoekt zeven AI-gigafabrieken, Nederland doet niet mee

De Europese Commissie zoekt bouwers voor maximaal zeven AI-gigafabrieken: rekencentra die groot genoeg zijn om frontier-modellen van begin tot eind te trainen. De aanbesteding ging op 30 juli open en sluit op 12 november. Volgens de aankondiging van de Commissie moet het geheel ruim 30 miljard euro aan investeringen losmaken.

Tien miljard publiek, twintig miljard uit de markt

De verdeling is eenvoudig op papier. Ongeveer 5 miljard euro komt uit de EU-begroting, nog eens 5 miljard van de deelnemende lidstaten, en minstens 20 miljard moet uit de private sector komen. Euronews wees op een lastig detail: Brussel kan nu maar 1 miljard euro hard toezeggen. De rest hangt aan de onderhandelingen over het volgende meerjarig financieel kader, en die zijn nog niet rond.

De aanbesteding valt uiteen in twee delen. Het eerste deel is goed voor maximaal vier projecten met elk tot 500 miljoen euro EU-bijdrage, het tweede voor maximaal drie grotere projecten met elk tot 1 miljard. Bouwen begint volgens de planning begin 2027, de eerste machines moeten medio 2028 draaien. De opbouw van capaciteit loopt over zo’n zes en een half jaar.

Nederland staat er niet bij

Euronews noemt tien landen die belangstelling hebben getoond: Duitsland, Italie, Frankrijk, Polen, Tsjechie, Denemarken, Finland, Griekenland, Portugal en Spanje. Quartz komt op achttien lidstaten die een gezamenlijke inkoopafspraak tekenden. In geen van beide lijsten staat Nederland. Frankrijk laat volgens Euronews weten met een eigen bod te komen, zonder consortiumpartners.

Dat is opvallend voor een land dat met ASML een sleutelpositie in de chipketen heeft en in Groningen al een groot datacenterknooppunt kent. Wie niet meedoet aan de aanbesteding, mist ook de zeggenschap over waar die rekenkracht straks landt en tegen welke voorwaarden Europese onderzoekers en bedrijven erbij kunnen.

Chips blijven het knelpunt

De Commissie tekende intentieverklaringen met NVIDIA, AMD en Qualcomm om toegang tot geavanceerde processors te regelen. Daarmee wordt het probleem eerlijk benoemd: Europa bouwt de hallen, maar de rekenkracht erin komt uit Amerikaanse ontwerpen. Diezelfde afhankelijkheid speelt elders in de sector, waar NVIDIA inmiddels 51 miljard dollar in twee van zijn eigen klanten steekt en Anthropic voor 3,5 gigawatt aan Google TPU’s inkocht om niet aan een enkele leverancier vast te zitten.

De schaal van de Amerikaanse partijen zet de Europese ambitie in perspectief. Anthropic huurt in de VS complete datacenters van Macquarie en GIC, een enkele deal die qua tempo niet onderdoet voor wat de EU in zes jaar wil neerzetten. Ook de financiering verschilt: waar Brussel wacht op begrotingsonderhandelingen, halen Amerikaanse aanbieders miljarden op in de kapitaalmarkt, met de bijbehorende zorgen over garanties die daar inmiddels bij horen.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse bedrijven verandert er op korte termijn niets. De eerste gigafabriek levert pas in 2028 rekenkracht, en tot die tijd blijft trainen en inferentie draaien op Amerikaanse clouds. Wat wel nu speelt, is de vraag of Den Haag alsnog aanhaakt. Beslissingen over locaties, stroomaansluitingen en toegangsvoorwaarden worden begin 2027 genomen, en aan die tafel zit alleen wie een bod heeft ingediend. De sluiting op 12 november is daarmee een hardere deadline dan hij lijkt.