EU-toezichthouder krijgt macht om AI-modellen te weren

Het Europese AI-bureau krijgt er vanaf 2 augustus 2026 flink wat tanden bij. Onder de nieuwe Digitale Omnibus voor AI kan de toezichthouder in Brussel voortaan boetes opleggen en aanbieders dwingen hun modellen volledig van de Europese markt te halen. Tegelijk breidt het bureau zelf stevig uit.

Boetes en een verbod op de Europese markt

De Digitale Omnibus, formeel Verordening 2026/1744, is deze week in werking getreden. Voor grote modelaanbieders telt vooral dit: het AI-bureau krijgt exclusief toezicht op general-purpose AI van dezelfde aanbieders en kan financiële sancties opleggen of eisen dat een model uit de EU verdwijnt, meldt Business AM. Om dat waar te maken werft het bureau ongeveer 40 nieuwe medewerkers, bovenop de huidige 71 in de twee betrokken eenheden. Die zitten bij de afdeling voor algemene AI-naleving en bij het team dat geavanceerde systemen en kritieke bedreigingen volgt, met nadruk op cyberveiligheid. De personeelsgroei moet in 2027 rond zijn.

De handhaving zelf begint gefaseerd, iets waar we eerder over schreven toen duidelijk werd dat de handhaving van de AI Act op 2 augustus zou starten. Nieuw is dat het bureau nu een concreet dwangmiddel achter de hand heeft en niet langer alleen kan waarschuwen. Voor de zwaarste categorie, algemene modellen met systeemrisico, ligt de aandacht op documentatie, risicobeperking en het melden van ernstige incidenten.

Transparantie geldt meteen, hoog-risico schuift op

Niet alles gaat tegelijk in. De transparantieregels uit artikel 50 gelden wel per 2 augustus, schrijft ICTRecht. Chatbots moeten duidelijk maken dat je met een machine praat en AI-gegenereerde content moet machineleesbaar gemarkeerd worden. De zwaardere verplichtingen voor hoog-risico-AI zijn juist verder uitgesteld: toepassingen onder bijlage III gelden vanaf 2 december 2027, die onder bijlage I vanaf 2 augustus 2028. Systemen die al voor 2 augustus 2026 draaiden, houden hun oude termijn tot december 2030.

Er komen ook twee expliciete verboden bij, die per 2 december 2026 ingaan: AI die zonder toestemming realistische intieme beelden maakt, en systemen die kindermisbruikmateriaal kunnen genereren. Dat sluit aan bij eerdere juridische gevechten over wat AI met andermans materiaal mag, zoals de uitspraak in de GEMA-zaak tegen Suno en het conflict tussen Reddit en Perplexity over scraping.

Wat dit betekent

Voor bedrijven verschuift het gesprek van “komt die wet er” naar “wie controleert en beboet”. De AI-geletterdheidsplicht blijft bestaan, al schrapte Brussel de eis van een vast kennisniveau per medewerker. Kleine bedrijven krijgen lichtere documentatie en lagere boetes. Voor de grote labs is de boodschap harder: een toezichthouder die een model uit de EU kan weren, verandert de rekensom. Dat speelt in een periode waarin bedrijven zelf worstelen met de controle over hun eigen agents en het debat over open modelgewichten hoog oploopt. De komende maanden moet blijken hoe streng het bureau zijn nieuwe bevoegdheden inzet.