EU AI Act: dit gaat in op 2 augustus 2026

De Europese AI-wetgeving komt op 2 augustus 2026 in een nieuwe fase. Vanaf die datum geldt het grootste deel van de EU AI Act, terwijl Brussel vlak ervoor de zwaarste verplichtingen voor risicovolle systemen alweer heeft uitgesteld. Voor bedrijven die AI bouwen of inkopen verandert er veel, en tegelijk minder dan eerder gedacht.

Wat geldt vanaf 2 augustus

Volgens de officiële tijdlijn van de Europese Commissie wordt op 2 augustus 2026 vrijwel de hele AI Act van kracht, met één belangrijke uitzondering. De classificatieregel voor hoog-risico systemen in artikel 6, lid 1 schuift door naar 2 augustus 2027. Vanaf augustus dit jaar krijgen nationale toezichthouders wel echte handhavingsbevoegdheden, en moeten lidstaten minstens één operationele AI-testomgeving (een regulatory sandbox) hebben ingericht waar bedrijven nieuwe systemen onder toezicht kunnen uitproberen.

Ook de transparantieregels gaan in. Aanbieders moeten kenbaar maken wanneer tekst, beeld of geluid door AI is gemaakt, met watermerken of vergelijkbare markeringen. Systemen die al voor 2 augustus op de markt staan, krijgen tot 2 december 2026 om aan die markeringsplicht te voldoen. Dat raakt direct de bredere discussie over watermerken en AI-detectie.

Digital Omnibus rekt de deadlines op

Kort voor de ingangsdatum sleutelde de EU aan haar eigen wet. Op 7 mei 2026 bereikten Raad, Parlement en Commissie een voorlopig akkoord over de Digital Omnibus, de eerste aanpassing sinds de wet in 2024 werd aangenomen. Advocatenkantoor Latham & Watkins beschrijft hoe de zwaarste verplichtingen voor hoog-risico AI flink opschuiven: zelfstandige systemen krijgen tot 2 december 2027, AI die in gereguleerde producten zit tot 2 augustus 2028. Systemen die voor die data op de markt komen, vallen pas onder de eisen als ze ingrijpend worden gewijzigd.

Brussel verzacht de wet ook voor kleinere spelers. De versoepelingen voor het mkb gaan nu ook gelden voor zogeheten mid-caps, bedrijven tot 750 werknemers en 150 miljoen euro omzet. Dat sluit aan bij de Europese discussie over eigen AI-capaciteit, waarin partijen als Mistral om miljarden vragen en de roep om AI-soevereiniteit luider klinkt.

Nieuw verbod en stevige boetes

Niet alles wordt soepeler. De Digital Omnibus voegt een verbod toe op zogeheten nudifier-apps die zonder toestemming naaktbeelden, deepfakes of materiaal van seksueel kindermisbruik genereren. Dat verbod gaat op 2 december 2026 in. Overtreders riskeren boetes tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, het hoogste niveau in de wet.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse bedrijven betekent 2 augustus vooral dat de papieren fase voorbij is. De transparantieplicht en de handhaving worden concreet, ook voor wie alleen AI inkoopt en niet zelf bouwt. De zwaarste compliance-lasten voor hoog-risico toepassingen zijn naar achteren geschoven, wat ademruimte geeft om processen op orde te brengen. Wie nu in kaart brengt welke systemen onder welke categorie vallen en hoe gegenereerde content wordt gemarkeerd, voorkomt straks haastwerk. Ook leveranciers van grote modellen zoals Gemini van Google moeten hun documentatie en markeringen op orde hebben voordat de toezichthouders gaan kijken.