Denemarken laat scholieren opstellen mondeling verdedigen

De Deense minister van Onderwijs Magnus Heunicke kondigde donderdag een pakket maatregelen aan tegen spieken met AI op de middelbare school. De kern is simpel: wie een schrijfopdracht thuis maakt, moet die daarna mondeling verdedigen. Euronews en CNN berichtten over het besluit, dat per direct ingaat nu de Deense scholen weer opengaan.

Wat Denemarken precies invoert

Alle schriftelijke thuisopdrachten krijgen voortaan een mondelinge toets erachteraan. Dat geldt ook voor de SSO, het grote schrijfexamen dat jaarlijks door zo’n 9.000 leerlingen in het hoger secundair onderwijs wordt gemaakt. Bij toetsen die op school worden gemaakt moeten scholen meekijken op de schermen van leerlingen met monitoringsoftware, en er komt een firewall die tijdens lessen en examens online content filtert. Scholen worden verder aangemoedigd om opdrachten onder toezicht op school te laten maken.

De regels gelden voor leerlingen van 16 tot 19 jaar op het gymnasiet, het Deense equivalent van havo en vwo. Heunicke zei volgens Euronews dat hij in gesprek gaat met scholen, docenten en leerlingen over wat er op korte en iets langere termijn mogelijk is, zodat AI de vaardigheden van leerlingen en vooral hun vermogen om zelf te denken niet ondermijnt. Denemarken erkent daarmee als een van de eerste Europese landen op ministerieel niveau dat het probleem structureel is geworden.

Waarom detectie alleen niet werkt

De Deense aanpak verlegt de aandacht van detectiesoftware naar de vorm van de toets. Dat is verklaarbaar. AI-detectoren blijven onbetrouwbaar en verschillende universiteiten zetten ze om die reden uit. Er bestaat inmiddels ook een levendige markt voor humanizers die AI-tekst herschrijven tot geen detector meer aanslaat. Bedrijven als Pangram halen tientallen miljoenen op voor scherpere detectie, maar zolang die wapenwedloop doorloopt is een gesprek van een kwartier de goedkoopste controle. Wie zijn eigen tekst niet kan uitleggen, valt door de mand.

Het meekijken op schermen ligt gevoeliger. Monitoringsoftware in de klas raakt aan de privacy van minderjarigen, en de EU AI Act die begin augustus grotendeels van kracht werd stelt eisen aan AI-systemen in het onderwijs. Waar de grens tussen toezicht en surveillance precies ligt, zullen Deense scholen zelf moeten uitvinden.

Wat betekent dit

Nederlandse scholen zitten met dezelfde vraag. Uit een Eurobarometer-peiling die Euronews aanhaalt blijkt dat 54 procent van de Europeanen AI in het onderwijs zowel voordelen als problemen toedicht, terwijl 22 procent er helemaal geen rol voor ziet in de klas. Het beeld is verdeeld, de praktijk loopt vooruit op het beleid.

De les uit Kopenhagen is praktisch van aard. Zodra het eindproduct niets meer zegt over wat een leerling kan, verschuift de beoordeling naar het gesprek. Dat kost tijd en geld. Negenduizend mondelinge verdedigingen vragen om roosters en docenturen die er nu niet zijn. Scholen die deze route overwegen, kunnen die rekensom beter vandaag maken dan in de week voor het examen.