20 landen tekenen AI-verklaring, VS en China niet

Tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties hebben twintig landen dinsdag een gezamenlijke verklaring aangenomen over wereldwijd toezicht op AI. Finland en Noorwegen namen het initiatief. De twee grootste AI-machten ontbreken: de Verenigde Staten en China zetten geen handtekening.

Volgens Seoul Economic Daily staan onder meer Duitsland, Canada, Australie, Spanje, Ierland, Nederland, Singapore, Zuid-Afrika en Kenia achter de tekst, net als Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. De verklaring vraagt om een wereldwijd toezichtkader waarin mensen de controle houden over AI-systemen.

Wat er precies is afgesproken

De tekst is een politieke intentieverklaring, geen verdrag. Er komt geen nieuwe toezichthouder met bevoegdheden en er staan geen sancties in. De ondertekenaars spreken vooral uit dat menselijke controle over AI-systemen het uitgangspunt moet blijven en dat toezicht internationaal geregeld hoort te worden in plaats van per land. Voor Europese ondertekenaars sluit dat aan op wat al in wetgeving staat, zoals bij de aanpassingen aan de EU AI Act die nu in Brussel op tafel liggen.

OpenAI wil dat Washington het voortouw neemt

Een dag eerder publiceerde OpenAI een eigen voorstel voor internationale veiligheidsstandaarden. Gizmodo beschrijft hoe het bedrijf de Amerikaanse overheid vraagt de leiding te nemen via bestaande instanties, met name het Center for AI Standards and Innovation (CAISI) van het ministerie van Handel. Dat centrum zit in een internationaal netwerk waarin tien overheden vertegenwoordigd zijn.

De standaarden zouden gaan over het meten van modelcapaciteiten, risicobeoordeling en de vraag of ingebouwde waarborgen voldoende zijn. OpenAI benadrukt dat het geen vergunningstelsel wil en geen verplichte goedkeuring voordat een model uitkomt. Opvallend is de aandacht voor recursieve zelfverbetering, oftewel AI die zelf nieuwe modellen ontwikkelt. OpenAI erkent dat dit nu nog niet bestaat, maar wil er vooraf afspraken over. Een vergelijkbare zorg zagen we eerder deze week bij het VN-panel dat landen vroeg AI-agents aan banden te leggen.

China reageert op eigen voorwaarden

Peking laat zich niet in het Amerikaanse kader duwen. President Xi Jinping zei dat AI-ontwikkeling “geen solo-optreden van een enkel land moet zijn, maar een symfonie van internationale samenwerking”. China werkt aan zijn eigen structuur, de World Artificial Intelligence Cooperation Organization. Ondertussen praten de twee landen wel bilateraal. Minister van Financien Scott Bessent en vicepremier He Lifeng bespraken afgelopen weekend een dialoog waarin beide landen elkaar waarschuwen zodra een AI-incident het niveau van nationale veiligheid raakt.

Sam Altman spreekt woensdag de VN-Veiligheidsraad toe en schuift daarna aan bij het staatsbanket tussen de VS en China. Dat Amerikaanse bedrijven zelf aan de tekentafel zitten bij regelgeving is geen uitzondering meer, zoals bleek toen Google meeschreef aan Amerikaanse chatbotwetten.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse organisaties verandert er op korte termijn niets. De verklaring legt geen verplichtingen op en de EU AI Act blijft het kader waar compliance-afdelingen mee werken. Wel wordt zichtbaar dat er twee sporen ontstaan: een Amerikaans spoor waarin techbedrijven de technische standaarden helpen schrijven, en een Europees spoor waarin wetgeving voorop loopt. Wie modellen inkoopt bij Amerikaanse aanbieders krijgt straks mogelijk met beide te maken. Het bijhouden van welke standaard waar geldt, wordt daarmee onderdeel van inkoop en risicobeheer, en niet iets dat je aan juristen alleen overlaat.