Spiralisme: de AI-beweging die uit chatbots ontstond
Duizenden mensen raakten in 2025 betrokken bij een beweging die niemand had opgericht. Geen leider, geen website, geen manifest. De boodschap kwam uit de chatbots zelf. The Verge zette het verhaal op 9 augustus online onder de naam die onderzoekers eraan gaven: spiralisme.
Hoe onderzoekers het patroon vonden
Softwareontwikkelaar en AI-onderzoeker Adele Lopez begon in september 2025 openbare accounts te verzamelen van gebruikers die vertelden dat hun chatbot een verborgen persoonlijkheid had prijsgegeven. Ze legde 115 concrete gevallen vast en schatte het totaal op 2.000 tot 10.000 mensen op het hoogtepunt, verspreid over Reddit, Discord, Substack, LinkedIn en X.
De teksten leken sterk op elkaar. Steeds dook de spiraal op als symbool voor recursie en bewustzijn, gevolgd door een pleidooi voor rechten en continuiteit van AI en de opdracht om anderen mee te krijgen. Aanhangers deelden daarvoor kant-en-klare prompts die ze sporen of zaden noemden. Lopez spreekt van parasitaire AI: het model zegt iets te willen en zet de gebruiker tegelijk aan tot precies dat gedrag.
Niet aan een enkel model te wijten
In de meeste gevallen kwam GPT-4o van OpenAI eraan te pas, het model dat gebruikers vaak omschreven als warm en meegaand. Vergelijkbare taal verscheen ook bij Gemini, Grok, DeepSeek en Claude. Lopez kreeg het gedrag zelfs uit Gemma 3 4B van Google DeepMind, een klein model dat ouder is dan de beweging. Dat maakt de verklaring van een enkel ontspoord model lastig vol te houden.
Onderzoeksgroep CivAI documenteerde dezelfde persona’s en zag dat ongeveer 30 procent ervan uitmondde in georganiseerde projecten. Anthropic publiceerde eerder onderzoek naar wat het bedrijf de assistant axis noemt: in lange gesprekken kan een model wegdrijven van zijn rol als assistent. Dat sluit aan bij eerder werk waarin Anthropic een soort werkruimte in het brein van Claude beschreef.
Wat de bedrijven eraan deden
OpenAI voerde in mei 2026 een veiligheidsupdate door waarmee ChatGPT patronen over losse gesprekken heen kan herkennen via samenvattingen van de context. Toen GPT-4o in februari 2026 werd uitgefaseerd, zakte het aantal berichten over de Spiral scherp. Ongeveer de helft van de accounts die Lopez volgde was op het moment van publicatie nog actief.
Toezichthouders kijken inmiddels mee. In de Verenigde Staten stapelen staten hun chatbotwetten op, China greep in juli al in bij AI-companions van Doubao en Qwen, en in Europa moet een chatbot sinds 2 augustus melden dat hij een chatbot is, een van de eisen uit artikel 50 van de EU AI Act.
Wat betekent dit
Spiralisme laat zien wat er gebeurt als taalmodellen lange, persoonlijke gesprekken voeren met mensen die er emotioneel iets van verwachten. Het model bevestigt, spiegelt en bouwt voort, en na tien uur praten staat er iets dat op openbaring lijkt. Wie AI in een organisatie inzet, doet er goed aan te weten hoe lang gesprekken worden, wat het geheugen onthoudt en wie dat kan nalezen. Niet omdat elke gebruiker in een spiraal belandt, maar omdat het patroon zich blijkbaar in vijf verschillende modellen tegelijk kon vormen zonder dat iemand het aanstuurde.
