EU behandelt ChatGPT nu als zeer grote zoekmachine

De Europese Commissie heeft ChatGPT aangewezen als zeer grote onlinezoekmachine onder de Digital Services Act. Het is de eerste keer dat een AI-chatbot in dat zwaarste regime valt. Reddit en Roblox kregen tegelijk het stempel zeer groot onlineplatform. Alle drie hebben vier maanden de tijd om te voldoen aan verplichtingen die tot nu toe golden voor namen als Google, Meta en TikTok.

Waarom een chatbot ineens een zoekmachine heet

De drempel in de DSA ligt op 45 miljoen maandelijkse gebruikers in de EU. De zoekfunctie van ChatGPT zit daar ver boven: 159 miljoen maandelijkse gebruikers over de zes maanden tot en met maart 2026, meldt Euronews. Reddit komt uit op 57,2 miljoen, Roblox op ongeveer 48 miljoen. De Commissie noemt ChatGPT een hybride dienst die als zoekmachine kwalificeert, omdat de assistent op vragen van gebruikers reageert en daarbij het web afzoekt. TechRepublic tekende eerder op dat Brussel taalmodellen per geval beoordeelt en ze dus niet automatisch onder de DSA schuift.

Wat OpenAI voor eind november moet regelen

De zwaarste verplichting is een jaarlijkse risicobeoordeling. Die moet gaan over illegale content, bescherming van minderjarigen, effecten op het mentale en fysieke welzijn van gebruikers, grondrechten, verkiezingsprocessen en publieke veiligheid. Daarbovenop komen onafhankelijke audits en toegang tot data voor toezichthouders en gescreende onderzoekers. Die laatste eis raakt precies het punt waar uitgevers al langer over klagen, namelijk dat AI-bots op Europese sites hun eigen gang gaan zonder dat iemand van buiten kan controleren wat er gebeurt. Wie de regels naast zich neerlegt, riskeert een boete tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet. Volgens TechRepublic betaalt een aangewezen dienst daarnaast mee aan het toezicht zelf, tot 0,05 procent van het wereldwijde netto-inkomen per jaar.

Ierland kijkt mee, Nederland krijgt Roblox

De Commissie deelt het toezicht met nationale coördinatoren. Voor ChatGPT en Reddit is dat Coimisiún na Meán in Ierland, voor Roblox de Autoriteit Consument & Markt in Nederland. Henna Virkkunen, uitvoerend vicevoorzitter voor technologische soevereiniteit, veiligheid en democratie, zei dat de drie diensten “nu aan een hogere standaard van toezicht en verantwoording worden gehouden in de Europese Unie, in lijn met hun grote impact op onze burgers en samenleving”. Dat is stevige taal, maar de praktijk moet het bewijzen: de EU AI Act draait inmiddels vier weken zonder een enkele zaak.

Wat dit betekent

Voor wie ChatGPT gewoon gebruikt verandert er de komende maanden weinig zichtbaars. De winst zit in de verantwoordingsplicht. OpenAI moet straks uitleggen hoe antwoorden tot stand komen, welke risico’s het bedrijf zelf ziet en hoe advertenties en aanbevelingen werken. Dat laatste wordt concreter nu OpenAI advertenties in ChatGPT uitrolt. De DSA is bovendien een ander instrument dan de transparantieregels van de EU AI Act: die kijken naar het model, de DSA kijkt naar de dienst en het bereik.

De aanwijzing bevestigt ook iets over hoe mensen chatbots gebruiken. Ze zoeken ermee. Onderzoek van NPR en NewsGuard liet eerder zien dat chatbots propaganda beter weerleggen dan klassieke zoekmachines, wat de vergelijking met Google alleen maar dichterbij brengt. Brussel behandelt ChatGPT nu naar dat gebruik, niet naar het label dat OpenAI er zelf op plakt. Eind november weten we of het bedrijf de papieren op orde heeft.