EU AI Act: 60 experts moeten handhaving op gang brengen

De EU AI Act schuift langzaam van papier naar praktijk. Op 2 augustus 2026 krijgt de Europese Commissie de bevoegdheid om aanbieders van algemene AI-modellen echt te controleren. Kort daarvoor heeft Brussel de mensen aangesteld die dat technisch moeten onderbouwen: volgens de Europese Commissie een wetenschappelijk panel van zestig experts.

Wat er op 2 augustus verandert

De verplichtingen voor aanbieders van general-purpose AI (GPAI) gelden al sinds 2 augustus 2025. Wat er volgend jaar bijkomt, is de handhaving. Vanaf 2 augustus 2026 mag de Commissie documentatie opvragen, modellen laten evalueren, maatregelen eisen rond naleving en risicobeperking, en boetes opleggen. Die boetes lopen op tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van wat hoger uitvalt. De juridische naslag op artificialintelligenceact.eu noemt deze datum de belangrijkste compliance-deadline voor de meeste organisaties. De spanning rond toegang tot die modellen speelt al langer, zoals bleek uit de exportban die ook Europa raakt.

Een panel van zestig experts

Op 1 juni 2026 stelde de Europese Commissie twee onafhankelijke organen in. Het wetenschappelijk panel telt zestig experts uit onder meer frontier-AI, engineering en technische audits. Zij richten zich op GPAI-modellen, systeemrisico’s, modelclassificatie en grensoverschrijdend markttoezicht. Het panel kan het AI Office waarschuwen zodra een model een concreet of systemisch risico vormt. Verder komt er een adviesforum met leden uit de academische wereld, het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven, inclusief mkb en startups. Beide groepen dienen voor een termijn van twee jaar. Dat past in een bredere beweging om AI-systemen op runtimeniveau beheersbaar te houden.

Nationale toezichthouders en een verschoven tijdlijn

Handhaving is geen zaak van Brussel alleen. Lidstaten moeten nationale markttoezichthouders aanwijzen en hun contactgegevens publiek maken. Downstream-aanbieders kunnen een klacht indienen tegen een GPAI-aanbieder, en nationale toezichthouders kunnen de Commissie vragen haar bevoegdheden in te zetten. Tegelijk verschoof de zogeheten Omnibus-deal van 7 mei 2026 een aantal deadlines voor hoog-risico-systemen naar december 2027 en augustus 2028. De handhaving van GPAI-modellen blijft wel op 2 augustus 2026 staan.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse bedrijven die generatieve AI inkopen of doorverkopen, wordt 2 augustus 2026 een ijkpunt. Wie modellen van grote aanbieders gebruikt, doet er goed aan nu te checken welke documentatie de leverancier kan tonen en hoe risico’s zijn afgedekt. De transparantieregels voor AI-content lopen parallel, dus labeling en herkomst van materiaal horen in dezelfde checklist, net als afspraken over privacy en gegevensverwerking. Het toezicht krijgt vanaf augustus tanden, en een panel van zestig specialisten dat aan de bel kan trekken vergroot de kans dat de regels niet op papier blijven.