EU AI Act: Brussel kan AI-modellen nu beboeten

Sinds 2 augustus 2026 kan de Europese Commissie aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden echt aanpakken. De verplichtingen uit de EU AI Act golden al een jaar, maar Brussel mocht ze tot nu toe niet afdwingen. Dat uitstel is voorbij. De Commissie kan vanaf nu documentatie opeisen, modellen laten testen en boetes uitdelen aan bedrijven als OpenAI, Anthropic en Google.

Wat er op 2 augustus veranderde

De transparantie- en documentatieplichten voor GPAI-modellen bestaan al sinds 2 augustus 2025. Wat er nu bij komt, is het toezichts- en sanctieapparaat eromheen. Volgens de officiele toelichting op de EU Artificial Intelligence Act kan de Commissie technische documentatie opvragen (artikel 91), modellen evalueren op naleving en systeemrisico’s (artikel 92) en corrigerende maatregelen eisen, tot en met het beperken of terugtrekken van een model op de Europese markt (artikel 93). Het AI Office in Brussel voert dat toezicht uit.

Boetes tot 3 procent van de omzet

De zwaarste stok achter de deur staat in artikel 101. De Commissie mag aanbieders beboeten tot 3 procent van hun wereldwijde jaaromzet of 15 miljoen euro, afhankelijk van welk bedrag hoger is. Die boete kan volgen op een schending van de regels, maar ook op het negeren van een informatieverzoek of het weigeren van toegang voor een evaluatie.

De reikwijdte is ruim. Zoals CNBC beschreef, geldt de handhaving voor elk bedrijf dat een GPAI-model op de Europese markt aanbiedt, ongeacht waar het hoofdkantoor staat. Amerikaanse labs als OpenAI, Anthropic en Google vallen er dus net zo goed onder als Europese aanbieders. Dat past bij het beeld dat Anthropic in Washington juist harder lobbyt dan chipmaker NVIDIA om de politieke koers rond AI te beinvloeden.

Wat blijft gelden en wat is uitgesteld

Niet alle deadlines gingen door. Via het Digital Omnibus-pakket schoof de EU de verplichtingen voor high-risk AI-systemen onder Annex III op naar 2 december 2027, en die voor AI in gereguleerde producten (Annex I) naar 2 augustus 2028. De transparantieregels (artikel 50) en de plicht rond AI-geletterdheid (artikel 4) bleven ongemoeid, iets wat we eerder bespraken toen de transparantieregels van kracht werden en high-risk werd uitgesteld.

Voor bestaande modellen geldt een overgangstermijn. Aanbieders van GPAI-modellen die voor 2 augustus 2025 op de markt kwamen, moeten uiterlijk 2 augustus 2027 volledig aan de regels voldoen, aldus de toelichting op de EU AI Act.

Wat betekent dit

Voor de grote modelaanbieders verandert de toon. Waar de eerste fase van de AI Act vooral om papierwerk draaide, kan Brussel nu ingrijpen in wat er op de markt komt. Een lab dat een verzoek van het AI Office naast zich neerlegt, riskeert een boete die in de honderden miljoenen kan lopen. Tegelijk kiest de EU met het uitstel van de high-risk-regels voor een zachtere landing bij bedrijven die AI in hun producten verwerken.

Het contrast met de Verenigde Staten wordt zo scherper. Terwijl Washington eerder deze week een eigen toetsingskader voor AI-labs presenteerde en de discussie daar vooral gaat over het tempo van AI in plaats van een pauze, kiest Europa voor bindende handhaving met echte boetes. Voor wie modellen bouwt of inkoopt, betekent 2 augustus 2026 dat de EU-regels niet langer vrijblijvend zijn.