AI-uitgaven Nederlandse bedrijven stijgen, inzicht blijft achter

Nederlandse organisaties schuiven hun budget richting AI, maar weten vaak niet waar dat geld precies blijft. Drie recente onderzoeken tekenen samen dat beeld: een analyse van zakelijke betalingen door Pleo, de MKB Barometer van Exact en de AI Pulse van KPMG.

Anthropic klimt hard in de zakelijke uitgaven

Pleo keek naar de zakelijke bestedingen van Nederlandse organisaties in het eerste kwartaal van 2026. Emerce beschreef de uitkomsten op 7 augustus. De uitgaven aan Anthropic stegen met ruim 80 procent, goed voor een sprong van acht plaatsen in de ranglijst van techleveranciers. OpenAI voert die lijst nog steeds aan, met een stijging van 29,3 procent.

Bij OpenAI groeide het aantal gebruikers volgens dezelfde analyse niet noemenswaardig mee. De rekening loopt dus op zonder dat er veel meer mensen achter de knoppen zitten. Dat past bij de prijsbewegingen aan de aanbodkant, zoals de aangekondigde prijsverhoging voor Claude Sonnet 5 per 1 september.

Zeven op de tien mkb’ers gebruiken AI

Exact ondervroeg ruim 1.700 mkb-ondernemers voor de MKB Barometer, gepubliceerd op 3 augustus. 70 procent gebruikt inmiddels AI-technologie, tegen 33 procent een jaar eerder. Het zwaartepunt ligt bij het schrijven van teksten en het maken van beelden, genoemd door 56 procent. Een kleinere groep van 36 procent gebruikt AI om inzicht te krijgen in de bedrijfsprestaties.

De aarzeling zit vooral bij data en kennis. 47 procent van de ondervraagde ondernemers weet niet hoe je AI effectief inzet, en 48 procent vindt het spannend om medewerkers met bedrijfsdata in AI-tools te laten werken. Toch geeft 41 procent investeren in AI grote prioriteit.

Bestuurders zien inmiddels rendement

KPMG ondervroeg voor de tweede editie van zijn Global Quarterly AI Pulse ruim 2.100 bestuurders en topmanagers in twintig landen. Van de Nederlandse deelnemers zegt 82 procent concrete opbrengsten te zien, zoals omzetgroei of hogere productiviteit. Wereldwijd ligt dat op 76 procent. In het eerste kwartaal van 2026 kwam Nederland nog uit op 58 procent, dus de beweging in een half jaar is fors. Het vertrouwen in de eigen AI-strategie ging van 72 naar 81 procent en 77 procent zegt governance en risicobeheersing op orde te hebben. Grote uitrollen zoals de uitrol van Claude bij KPMG zelf laten zien hoe snel zulke trajecten nu gaan.

De kostenkant blijft een blinde vlek

In alle drie de onderzoeken ontbreekt een helder antwoord op een simpele vraag: wat kost AI per team en levert dat meetbaar iets op? Pleo wijst er expliciet op dat veel organisaties geen zicht hebben op tokenverbruik en op welke afdelingen de kosten maken. Dat probleem is niet uniek voor Nederland. Bij Rippling groeiden de tokenkosten tot 40 procent van het R&D-budget, en elders zetten bedrijven juist de rem op hun AI-uitgaven omdat de businesscase niet rond komt.

De volgende kostenpost dient zich al aan. Het aantal AI-agenten binnen bedrijven verdrievoudigde in een jaar, en agenten verbruiken per taak veel meer tokens dan een medewerker die af en toe een chatvenster opent.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse bedrijven verschuift de vraag van of naar hoeveel. De adoptiecijfers zijn hoog genoeg dat AI geen experiment meer is, terwijl de facturen sneller stijgen dan het aantal gebruikers. Wie nu geen kostenplaats per team, per tool en per model inricht, ontdekt pas bij de jaarafsluiting waar het budget heen ging. Een tweede punt uit de cijfers van Exact: bijna de helft van de ondernemers weet niet hoe AI effectief in te zetten. Training en heldere afspraken over bedrijfsdata leveren op dit moment waarschijnlijk meer op dan een extra abonnement.