AI levert twee keer hetzelfde bewijs, wie krijgt de eer?

Op dezelfde dag verschenen op arXiv twee wiskundige bewijzen voor precies hetzelfde openstaande probleem in de quantumcryptografie. Beide teams kwamen er niet uit met puur mensenwerk, maar met hulp van hetzelfde AI-model van OpenAI. De preprints kwamen ruim drie uur na elkaar binnen. Dat roept een ongemakkelijke vraag op: wie heeft dit nu eigenlijk ontdekt?

Twee teams, een model, drie uur verschil

Het gaat om unclonable encryption, een nichehoek van de quantumcryptografie waarin je berichten zo versleutelt dat ze niet in twee bruikbare kopieen te splitsen zijn. Dat probleem lag open sinds Anne Broadbent en Sébastien Lord het moderne raamwerk in 2019 opschreven. Seyoon Ragavan, promovendus aan het MIT, liet GPT-5.6 Sol Ultra in werksessies van twee uur aan de opgave werken, checkte tussentijds de voortgang en herschreef daarna de uitkomst. Prabhanjan Ananth (UC Santa Barbara) en Amit Sahai (UCLA) gebruikten een eigen UCLA-systeem dat het model oplossingen laat najagen en bekritiseren, en verifieerden het resultaat achteraf.

Volgens Scientific American diende het duo Ananth en Sahai zijn paper om 10:35 uur (PDT) in; Ragavan volgde drie uur en achttien minuten later. Beide preprints schrijven de kern van het bewijs toe aan het model. Geen van beide is al door vakgenoten beoordeeld.

Waarom dit de vraag naar krediet op scherp zet

Als hetzelfde publiek beschikbare model door verschillende mensen op dezelfde vraag wordt gezet en er bijna gelijktijdig hetzelfde antwoord uit rolt, wat is dan nog een onafhankelijke ontdekking? Ananth vatte het nuchter samen: “als wij dit met ChatGPT kunnen oplossen, dan heeft iedereen er toegang toe.” Broadbent, die het probleem mede definieerde, maakt zich zorgen over een kloof tussen haves en have-nots, en over promovendi die hun klassieke onderzoekswerk kwijtraken aan een systeem dat het zwaarste denkwerk overneemt.

Die spanning speelt breder. OpenAI liet eerder zijn Astra-model tien wiskundeproblemen kraken en weigerde daarbij menselijk auteurschap te claimen, met een verwijzing naar de Leiden-verklaring over AI en wiskunde. De cryptografiezaak laat zien dat de discussie geen theorie meer is zodra twee laboratoria onafhankelijk hetzelfde gereedschap pakken.

Meer dan cryptografie

De onderliggende beweging is groter dan een enkel bewijs. Onderzoekers zetten AI inmiddels in bij het schrijven van software: codeeragents die wetenschappelijke tools tot zestig keer sneller maken. En de toegang verbreedt snel, nu OpenAI honderdduizend wetenschappers gratis ChatGPT geeft. Hoe meer mensen met dezelfde modellen aan dezelfde open vragen werken, hoe vaker resultaten dicht op elkaar zullen landen.

Dat de snelheid van AI-onderzoek vragen oproept, klonk ook door in het recente pleidooi van Sam Altman om het tempo te doseren in plaats van te pauzeren.

Wat betekent dit

Voor tijdschriften, universiteiten en onderzoekers verschuift de vraag. Niet langer of AI mag meehelpen, maar wie er verantwoordelijk is voor het bewijs en wie als auteur telt wanneer het model de sleutelideeën aandraagt. Zolang daar geen heldere afspraken over bestaan, blijven verhalen als deze zich opstapelen: goede wiskunde, en een lastige vraag over de eer erachter.