OpenAI zet ChatGPT-advertenties live in 31 Europese landen

OpenAI zet vanaf 24 augustus advertenties live in ChatGPT voor 31 Europese landen, Nederland inbegrepen. Dat maakte het bedrijf deze week bekend, nadat eerdere berichten al een testfase in de EER aankondigden en OpenAI de proef kort daarna uitbreidde naar vijf andere landen. Met de stap naar heel Europa gaat OpenAI van voorzichtig experiment naar een structureel verdienmodel, en dat roept meteen vragen op over privacy en keuzevrijheid.

Wat verandert er voor gebruikers

De advertenties verschijnen alleen bij gratis en Go-abonnementen, als apart blok onder een antwoord en visueel duidelijk gescheiden van de eigenlijke chat. Wie Plus, Pro of een zakelijk abonnement heeft, ziet niets. Dat onderscheid past bij hoe OpenAI de businessmodellen naast elkaar wil laten bestaan: reclame voor wie niet betaalt, een schone omgeving voor wie wel betaalt. In Europa kost het instapabonnement Go ongeveer zeven euro per maand, Plus rond de drieëntwintig euro.

OpenAI publiceerde op 14 augustus een aangepast Europees privacybeleid waarin staat hoe gebruikersdata voor advertenties wordt verwerkt. Gepersonaliseerde advertenties, gebaseerd op interesses en eerder gedrag in de app, zijn alleen mogelijk als een gebruiker daar toestemming voor geeft. Wie dat niet doet, krijgt nog steeds advertenties te zien, maar dan gebaseerd op de inhoud van het lopende gesprek en een grove locatie, zonder chatgeschiedenis erbij te betrekken. Adverteerders krijgen geen toegang tot de chats zelf.

Kritiek op het toestemmingsmodel

Niet iedereen is overtuigd dat dit systeem gebruikers echt keuzevrijheid geeft. Privacyjurist Clara Westbrook van Arbor Law wees er in gesprek met Digiday op dat mensen in de praktijk maar twee opties overhouden: toestemming geven voor gepersonaliseerde reclame, of betalen voor een abonnement zonder advertenties. Wie geen van beide wil, is dus toch overgeleverd aan contextuele advertenties. Dat is een ander traject dan Meta bewandelde, dat pas na jaren juridische strijd overstag ging op toestemming vooraf.

Voor Nederlandse gebruikers komt de stap op een moment dat het wekelijks gebruik van AI-chatbots hier recent verdubbelde naar zo’n veertig procent. Een grotere groep mensen praat dus wekelijks met ChatGPT, en een deel daarvan krijgt straks reclame te zien tussen de antwoorden door. Tegelijk moeten bedrijven in de EU zich al bezighouden met de transparantieverplichtingen van de AI Act, waaronder duidelijk maken wanneer je met een AI-systeem te maken hebt. Een advertentieblok dat zich als zodanig moet identificeren past in diezelfde lijn van meer openheid richting de gebruiker.

Waarom OpenAI nu doorpakt

OpenAI begon de test met advertenties in februari in de Verenigde Staten en breidde die de afgelopen maanden stap voor stap uit. De sprong naar 31 Europese markten in één keer is de grootste uitbreiding tot nu toe en valt niet los te zien van de kosten die het bedrijf maakt. Rekenkracht is duur, gratis gebruikers leveren geen abonnementsinkomsten op, en advertenties zijn een voor de hand liggende manier om die gebruikersgroep alsnog rendabel te maken. Het bedrijf gaf eerder al aan een aanzienlijk deel van zijn rekenkracht te reserveren voor veiligheid, wat de druk om elders inkomsten te vinden alleen maar groter maakt.

Wat ik bij trainingen vaak terugzie: mensen onderschatten hoeveel van hun eigen data er al in zo’n gratis AI-account zit. Als je ChatGPT zakelijk gebruikt, is het nu het moment om bewust na te denken over welk abonnement en welke instellingen bij je werk passen, in plaats van dat achteraf te ontdekken via een advertentie.
— Leon Tindemans, AI-expert en Copilot- & ChatGPT-trainer, geeft ChatGPT-training bij TTM Communicatie

Wat betekent dit

Voor de meeste Nederlandse ChatGPT-gebruikers verandert er vanaf 24 augustus weinig aan de manier waarop ze de chatbot gebruiken, maar wel aan wat ze eronder te zien krijgen. Wie op de gratis versie zit, doet er goed aan de advertentie-instellingen in het account te controleren en bewust te kiezen of persoonlijke voorkeuren gebruikt mogen worden. Voor bedrijven die ChatGPT inzetten is het een signaal dat de gratis laag van AI-tools stap voor stap verandert in een advertentiegedreven product, net zoals eerder gebeurde met zoekmachines en sociale media. Wie dat niet wil, betaalt voor een abonnement zonder reclame, of kijkt uit naar alternatieven die dat model niet volgen.