Japan: AI-stem klonen mag alleen met toestemming
Het Japanse ministerie van Justitie publiceerde op 7 augustus een interpretatierichtlijn waarin staat dat de stem van een persoon, net als een naam of een portret, onder het persoonlijkheidsrecht valt. Wie zonder toestemming een AI-kopie van een stem maakt en daar geld aan verdient, loopt in Japan voortaan een duidelijk civielrechtelijk risico. ITmedia en Jiji Press berichtten over de publicatie.
Stem valt onder het publiciteitsrecht
Volgens ITmedia stelt de richtlijn dat een stem “commerciële aantrekkingskracht” kan hebben en daarmee valt onder het publiciteitsrecht, het recht dat de Japanse Hoge Raad in 2012 vastlegde in de zaak rond popduo Pink Lady. Ook het portretrecht en de Wet oneerlijke concurrentie komen in beeld.
Het voorbeeld dat het ministerie zelf noemt is heel concreet: een AI-cover waarin de stem van een zanger of stemacteur wordt nagebootst en die met advertentie-inkomsten op sociale media staat. Jiji Press schrijft dat de rechthebbende in zo’n geval schadevergoeding kan eisen en verwijdering kan afdwingen. Een menselijke imitator blijft buiten schot. De richtlijn beschermt de stem als kenmerk van een persoon, niet de vaardigheid om iemand na te doen.
Vier zittingen en een rechtszaak tegen TikTok
De richtlijn komt uit een studiegroep van de Civil Affairs Bureau van het ministerie, voorgezeten door Yoshiyuki Tamura van de Universiteit van Tokio en bemand door acht juristen. De groep begon op 24 april en kwam vier keer bijeen. Eind juli meldde The Japan Times al dat het panel achter civiele aansprakelijkheid ging staan.
De directe aanleiding is te horen op TikTok en YouTube. Stemacteur Kenjiro Tsuda, in Japan bekend als Nanami in Jujutsu Kaisen en Seto Kaiba in Yu-Gi-Oh!, stapte in mei naar de rechter tegen de exploitanten van TikTok wegens AI-video’s met zijn nagebootste stem. Die accounts zouden volgens de aanklacht tussen de 500.000 en 750.000 yen per maand opleveren, omgerekend zo’n 3.000 tot 4.500 euro. De verdediging voerde aan dat het om “een algemene mannenstem” ging. Megumi Ogata, de stem van Shinji Ikari in Neon Genesis Evangelion, sprak in mei bij het ministerie over de schade die stemklonen aanricht.
Geen nieuwe wet, wel een duidelijke lijn
Japan schrijft geen nieuwe wet, maar legt uit hoe bestaande regels op generatieve AI toegepast moeten worden. Dat is een ander pad dan Europa bewandelt: daar draaien de transparantieregels van de EU AI Act sinds 2 augustus om labelen en melden dat iets door AI is gemaakt. De Japanse route legt het initiatief bij de benadeelde zelf, die naar de rechter kan.
Rechters elders komen tot vergelijkbare conclusies. In München oordeelde een Duitse rechter tegen Suno in de GEMA-zaak, en het bedrijf kondigde deze week aan zijn nummers te gaan watermerken en downloads te beperken. In de Verenigde Staten loopt de strijd via de wetgever, zoals in de deepfake-zaak van xAI tegen Minnesota.
Wat betekent dit
Voor bedrijven die met synthetische stemmen werken verschuift het zwaartepunt naar de vraag: heb je toestemming, en kun je die aantonen? Stemmodellen zijn inmiddels goed genoeg om binnen enkele seconden audio een timbre te reproduceren, zoals te horen is bij MAI-Realtime van Microsoft. Japan zet daar nu een prijskaartje aan vast voor wie het zonder afspraak doet. Wie in Nederland voice-overs of klantenservice met AI-stemmen inricht, doet er goed aan de licenties en de herkomst van het stemmateriaal vast te leggen voordat een acteur zichzelf terughoort in een campagne.
