Claude vindt 663 stellingen in notitieboeken van Gödel
De Finse logicus Jan von Plato werkt al sinds 2017 aan de onuitgegeven werkschriften van Kurt Gödel. Hij schoot op met ongeveer één pagina per week. Met hulp van Claude, het taalmodel van Anthropic, kreeg hij binnen een paar dagen een uitleg van 650 pagina’s terug. Dat meldde The Guardian op 13 november.
Duizend pagina’s in uitgestorven steno
Het gaat om zestien werkschriften die Gödel begin jaren veertig volschreef, samen 1.009 pagina’s over wiskunde en logica. Een groot deel staat in Gabelsberger, een Duitse snelschriftmethode die al verouderd was toen Gödel hem gebruikte. Von Plato zegt tegen The Guardian dat hij een van de zes mensen is die dit schrift nog kunnen lezen. Zijn project aan de Universiteit van Helsinki wordt gefinancierd met een beurs van de European Research Council van 2,5 miljoen euro.

Claude las het handschrift zelf niet. Von Plato voerde het model zijn eigen transcripties in, zes boeken die hij eerder over Gödel schreef en verder vakliteratuur. Het idee ontstond in augustus, bij informatici op een congres in Frankrijk over AI en het automatisch bewijzen van stellingen. Welke versie van Claude hij gebruikte, staat niet in het artikel.
Wat de bewijscontrole opleverde
Claude haalde 663 stellingen uit de schriften waarvoor Gödel een bewijs, een schets of een idee had. Die gingen daarna in de bewijsassistent Coq. Zo’n 400 bleken te kloppen zoals ze er stonden. Ongeveer 200 moesten worden gerepareerd, meestal door de formulering preciezer te maken of een aanname toe te voegen. Ongeveer 50 waren onjuist. Dat verbaast von Plato niet: Gödel schreef zelf al in de kantlijn dat sommige ideeën fout of slecht waren.
Het opvallendste resultaat betreft het keuzeaxioma. Paul Cohen won in 1966 een Fields-medaille voor het bewijs dat dit axioma en de continuümhypothese onafhankelijk zijn van de standaard verzamelingenleer. Gödel beweerde dat hij dat al in de jaren veertig had bewezen, maar slaagde er later niet in het bewijs te reconstrueren. Volgens von Plato bevatten de schriften een bijna volledig bewijs. Daar zat één foute definitie in, terwijl Gödel de juiste versie twee jaar eerder in een ander schrift had opgeschreven. Het herstelde bewijs kwam door Coq.
Wie krijgt de eer?
Logicus Joel David Hamkins van de University of Notre Dame had de reconstructie nog niet gezien. Als het standhoudt noemt hij het opmerkelijk, maar hoeveel van het werk van Claude is en hoeveel van Gödel, laat hij aan historici over. Dat het bewijs op dat van Cohen lijkt, betekent volgens hem nog niet dat Gödel het had. Het laat wel zien dat hij op het goede spoor zat. Een publicatie of dataset waarmee anderen het werk kunnen nalopen is er nog niet, schrijft ExplainX.
Het past in een reeks recente gevallen waarin taalmodellen aan echte wiskunde werken. Eerder deze maand bewees een Anthropic-model een quantumvermoeden uit 2008 en Microsoft-onderzoekers losten het KLS-vermoeden op met hulp van AI. Bij Axiom controleren AI-agents een enorm wiskundebewijs in Lean.
Wat betekent dit?
Het werk zelf blijft mensenwerk: von Plato moest de 650 pagina’s van Claude bladzijde voor bladzijde controleren, zegt hij. Toch ligt het tempo een stuk hoger, en de bewijsassistent vangt fouten op die een taalmodel maakt. Dat patroon zagen we eerder bij Astra, waar Lean de wiskunde nakeek maar peer review nog ontbrak. Van Gödel volgen later de schriften over natuurkunde en kosmologie, die volgens von Plato nog door niemand zijn bestudeerd.
