China laat AI-projecten eerst toetsen op banenverlies

China wil weten hoeveel banen een AI-project kost voordat het groen licht krijgt. Het secretariaat van de Chinese Staatsraad publiceerde vorige week een beleidsopinie met het nummer Guobanfa [2026] nr. 29, die AI-projecten met een groot effect op werkgelegenheid verplicht laat toetsen. Tech Times noemt het het eerste nationale kader in een grote economie dat zo’n banentoets voorschrijft. Wie de tekst zelf leest, ziet een smallere maatregel dan die kop doet vermoeden.

Wat er in de opinie staat

Het document is op 16 oktober getekend en op 23 oktober om 17.00 uur Pekingse tijd op gov.cn gezet, meldt de nieuwsbrief China AI Dispatch, die de Chinese tekst punt voor punt doornam. Het telt achttien taken. De kern zit in punt 7: AI-toepassingen in sectoren waarvoor een markttoelating nodig is en die “een relatief grote schok voor de werkgelegenheid” kunnen veroorzaken, krijgen tijdens de projectbeoordeling een werkgelegenheidsrisicotoets. De betrokken overheidsdiensten moeten vervolgens werknemers helpen die van baan wisselen. Voor andere projecten geldt een toets “naar gelang de feitelijke omstandigheden”.

Punt 6 vraagt overheden om reikwijdte, intensiteit en tempo van AI in arbeidsintensieve industrieën “stabiel en voorzichtig” te sturen. Volgens AI Polix moet AI bij voorkeur terechtkomen in functies met personeelstekort of gevaarlijk werk. Bedrijven worden aangemoedigd om een “werkloosheidsbuffer” in te voeren: personeel krijgt vooraf te horen dat er een grote AI-uitrol aankomt en hulp bij de overstap naar ander werk.

Veel aanmoediging, weinig dwang

Het is een beleidsrichtlijn en geen wet. Er staat geen budget in, er zijn geen getallen of deadlines en er volgen geen sancties bij overtreding. Welke projecten precies een “grote schok” veroorzaken en hoe de toets werkt, moeten ministeries en provincies later invullen. China AI Dispatch wijst erop dat het enige echt dwingende “moeten” in punt 7 bij de beoordelende ambtenaren ligt, niet bij bedrijven. De belofte dat door AI ontslagen werknemers hun werkloosheidsuitkering “volledig en op tijd” krijgen, herhaalt volgens de nieuwsbrief een recht dat al bestond.

Punt 18 brengt AI onder in het bestaande Chinese mechanisme tegen massawerkloosheid, inclusief noodplannen. Punt 17 belooft een speciaal onderzoek naar de effecten van AI op banen en onderzoekscentra aan universiteiten.

Platformwerkers en een rechter in Hangzhou

De opinie raakt ook de naar schatting 320 miljoen kluswerkers en platformwerkers die China eind 2026 telt. Zij worden aangemoedigd om mee te doen aan het stedelijke pensioenstelsel voor werknemers, en een proef met een verzekering tegen arbeidsongevallen wordt uitgebreid, schrijft Tech Times. Punt 13 vraagt toezichthouders op te treden tegen discriminatie door wervingsalgoritmes, nepvacatures en AI-tools die privacy of rusttijd aantasten.

Rechters liepen al vooruit. Een rechtbank in Hangzhou bepaalde in april dat een bedrijf iemand niet mag ontslaan met als enige reden dat AI het werk overneemt. Op de cijfers is de druk nog beperkt zichtbaar: de Chinese werkloosheid in steden lag in september op 5,2 procent, volgens het statistiekbureau NBS.

Wat betekent dit

Voorlopig vooral een signaal. Peking erkent op papier dat AI banen kan kosten en legt de afweging bij de projectbeoordeling, maar laat de uitvoering open. Of het iets voorstelt, blijkt pas als ministeries vastleggen welke sectoren onder de toets vallen.

Voor Europa is de vergelijking interessant. De EU AI Act stelt eisen aan AI die beslist over werving of beoordeling van personeel, maar vraagt niet hoeveel banen een systeem kost. In Nederland loopt die afweging via de ondernemingsraad, die adviesrecht heeft bij grote reorganisaties. Intussen nemen de zorgen toe: Pew vond in 34 van 37 landen angst voor banenverlies door AI, Barclays schrapt 5.000 banen mede door AI en Anthropic neemt minder junioren aan. Overheden kiezen elk hun eigen route, van de keuring en killswitch in New York tot het Amerikaanse plan om geld uit Chinese AI-bedrijven te weren. China kiest nu voor een banentoets, al heeft die nog geen tanden.