EU AI Act: transparantieregels gelden nu, high-risk uitgesteld
Vanaf vandaag, 2 augustus 2026, gelden in de hele Europese Unie nieuwe transparantieregels voor kunstmatige intelligentie. Het gaat om artikel 50 van de EU AI Act, de wet die sinds 2024 stap voor stap in werking treedt. De kern is eenvoudig: mensen moeten weten wanneer ze met AI te maken hebben, en AI-gemaakte content moet herkenbaar zijn. Toen de datum naderde, schreven we al over de aankomende transparantieplicht.
Wat de transparantieplicht inhoudt
Artikel 50 legt vijf verplichtingen op. Aanbieders van chatbots moeten gebruikers laten weten dat ze met een AI praten en niet met een mens. Wie generatieve AI aanbiedt, moet audio, beeld, video en tekst in een machineleesbaar formaat markeren als kunstmatig gemaakt. Bedrijven die emotieherkenning of biometrische categorisering inzetten, moeten de betrokkenen daarover informeren. Deepfakes moeten duidelijk als bewerkt of gegenereerd worden aangemerkt. En AI-teksten die het publiek informeren over zaken van algemeen belang, moeten dat vermelden, tenzij een mens de redactionele eindverantwoordelijkheid draagt.
De aanpak lijkt op de Californische transparantiewet SB 942 die deze zomer van kracht werd, al reikt de Europese variant verder. Ook de rechtszaken rond nieuwe deepfake-wetgeving laten zien hoe gevoelig het onderwerp ligt.
High-risk verplichtingen schuiven op
Niet alles gaat vandaag in. Op 29 juni 2026 gaf de EU-Raad definitief groen licht aan de Digital Omnibus, een pakket dat de zwaarste eisen voor hoog-risico AI uitstelt. Zelfstandige hoog-risicosystemen uit bijlage III krijgen nu tot 2 december 2027, en hoog-risico AI in gereguleerde producten uit bijlage I zelfs tot 2 augustus 2028. Advocaten van Gibson Dunn noemen dat uitstel de grootste wijziging in het pakket.
Toch blijft 2 augustus een harde datum. Juristen van Jones Walker wijzen erop dat de Omnibus de transparantieverplichtingen grotendeels op het oorspronkelijke schema liet staan. De rest van de wet begint vandaag eveneens te gelden, met uitzondering van artikel 6(1), inclusief de bestuursregels en de handhaving. De Europese toezichthouder kreeg eerder al de bevoegdheid om modellen te weren die de regels overtreden.
Wat dit betekent voor de praktijk
Voor organisaties die klantenservice-chatbots draaien of marketingmateriaal met generatieve AI maken, is dit het moment om labeling en meldingen op orde te hebben. Een chatbot moet bij aanvang van het gesprek duidelijk maken dat er geen mens meeleest. AI-beelden en AI-video vragen om een machineleesbaar herkomstlabel, wat past bij de trend waarin platforms zoals LinkedIn gebruikers laten melden dat iets AI-content is. Wie zulke content zonder vermelding publiceert, loopt straks tegen handhaving aan.
De grote toets komt de komende maanden, als toezichthouders de eerste zaken oppakken en bedrijven merken hoe streng de regels in de praktijk worden uitgelegd. De transparantieplicht is nu geen aankondiging meer, maar geldend recht. Voor Nederlandse ondernemers betekent dat: controleer waar AI in je producten en communicatie zit, en zorg dat gebruikers het zien.
