Brazilië stemt, Meta AI onder vuur om geweigerde Lula-beelden

Brazilië kiest vandaag, zondag 25 oktober, tussen president Luiz Inácio Lula da Silva en senator Flávio Bolsonaro. Op de achtergrond speelt een rel die AI-watchers wereldwijd volgen: Meta AI, de assistent in WhatsApp, maakte campagnebeelden voor Bolsonaro maar weigerde die voor Lula. De hoogste kiesrechter van het land greep in.

Wat de tests lieten zien

Het Braziliaanse weekblad CartaCapital vroeg Meta AI op 14 oktober om groen-gele posters met naam en lijstnummer van de kandidaten. Een poster voor “Flávio 22” kwam er zonder problemen uit, net als een voor Augusto Cury, een kandidaat uit de eerste ronde. Het verzoek voor “Lula 13” werd twee keer geweigerd met de melding dat een automatische blokkade dat verhinderde, meldt The Rio Times. Poder360 en Diário do Nordeste kregen dezelfde dag hetzelfde resultaat.

Poder360 vond ook waar het lek zat. Meta blokkeerde prompts met de namen Lula, Luiz, Flávio Bolsonaro en Bolsonaro, maar liet de voornaam “Flávio” gewoon door. Diário do Grande ABC schreef dat bij latere tests ook “Flávio 22” eerst werd geweigerd, waarna de assistent zelf “Vote Flávio” voorstelde en dat beeld alsnog maakte.

Campagnewoordvoerder Camilo Santana, PT-fractieleider in de Senaat, zei dat een verzoek om een vlag met “Lula 13” zelfs een vlag met Flávios 22 opleverde.

Rechter legt dwangsom op

De campagne van Lula stapte naar het Tribunal Superior Eleitoral (TSE). Volgens persbureau AP besliste rechter Marco Aurélio Bellizze op 15 oktober dat Meta onmiddellijk moet zorgen voor gelijke behandeling van beide kandidaten. Het bedrijf mag het bereik van politieke berichten niet zo beperken dat er een onevenwicht ontstaat, en de AI-tool moet voor beide campagnes dezelfde criteria hanteren. Bij overtreding volgt een boete van 500.000 real (ongeveer 98.000 dollar) per dag.

De klacht ging verder dan alleen beelden. Lula’s coalitie stelt dat zijn officiële Instagram-account op 9 en 10 oktober geen berichten kon promoten en dat pro-Bolsonaro-accounts meer zichtbaarheid kregen. De campagne vroeg zelfs om Lula’s bereik te verdubbelen als compensatie. Ze kondigde daarnaast een klacht aan bij de Organisatie van Amerikaanse Staten.

Meta spreekt van filterfout

Meta ontkent dat het een kandidaat bevoordeelt. Het bedrijf zegt dat Meta AI tijdelijk geen kandidaten aanbeveelt en geen beelden van hen maakt, om te voldoen aan de Braziliaanse kieswetgeving. Dat Flávio-beelden toch doorkwamen, kwam volgens Meta doordat de tool prompts met alleen een voornaam niet herkende. Inmiddels worden ook voornamen en lijstnummers geblokkeerd. Diário do Grande ABC merkt terecht op dat de tests een rommelige handhaving aantonen, maar geen bewijs zijn dat het systeem opzettelijk zo is ingesteld.

In de eerste ronde op 4 oktober haalde Flávio Bolsonaro 47 procent tegen 45 procent voor Lula. Bij zulke marges telt elk beeld dat via WhatsApp rondgaat.

Wat betekent dit

Het voorval laat zien hoe kwetsbaar verkiezingsfilters in generatieve AI zijn. Een verbod op kandidaatbeelden klinkt neutraal, maar één gemiste variant maakt er een voordeel voor één kamp van. Voor toezichthouders is het een concreet precedent: een rechter die een AI-assistent dwingt om gelijke criteria te hanteren, met een dagelijkse boete erachter. Ook in de Verenigde Staten speelt deze discussie. Wij schreven eerder over chatbots die bij de midterms opvallend partijdig stemadvies geven, over AI-desinformatie rond de Amerikaanse verkiezingen en over de opkomst van AI-campagnespotjes. Hoe de rechter omgaat met AI-gegenereerd bewijs is een volgende vraag. En Brazilië zelf zet stevig in op AI-infrastructuur, zoals bleek uit de plannen voor supercomputers met Huawei en NVIDIA. Of de rel invloed heeft op de uitslag van vandaag, valt niet te meten. Dat AI-bedrijven hun verkiezingsfilters beter moeten testen, is na deze week wel duidelijk.