EU AI Act: transparantieregels live, zware eisen uitgesteld

De EU AI Act is deze week een fase ingegaan waarin bedrijven de regels echt gaan voelen. Vanaf 2 augustus 2026 gelden de eerste transparantieverplichtingen voor chatbots en deepfakes, terwijl Brussel de zwaarste eisen voor hoogrisico-AI juist verder heeft uitgesteld. Voor wie AI bouwt of inzet, verschuift daarmee het speelveld.

Wat er nu gaat gelden

Kern van de nieuwe fase is transparantie. Vanaf 2 augustus 2026 moeten aanbieders van interactieve AI-systemen gebruikers laten weten dat ze met een machine praten, en moet AI-gegenereerde beeld-, audio- of videocontent als zodanig herkenbaar zijn. Voor het watermerken van generatieve AI komt er een respijtperiode van vier maanden, tot 2 december 2026, zo blijkt uit de analyse die advocatenkantoor Latham & Watkins van de wetswijziging maakte. De verplichtingen komen bovenop het verbod op een aantal AI-toepassingen dat al eerder van kracht werd.

Het gaat om regels die dicht bij de dagelijkse praktijk zitten. Een klantenservice-bot, een AI die telefoongesprekken voert, een reclame met een gegenereerde presentator: allemaal vallen ze onder de meldplicht. De Europese Commissie publiceerde eerder een Transparency Code of Practice die bedrijven houvast moet geven bij het naleven.

Zware eisen juist naar achteren

Tegelijk trok Brussel aan de rem bij het onderdeel dat het meeste werk kost. De Omnibus-wijziging, waarover EU-wetgevers op 7 mei 2026 overeenstemming bereikten, schuift de verplichtingen voor hoogrisicosystemen flink op. Stand-alone hoogrisico-AI krijgt tot 2 december 2027 de tijd, en AI die als veiligheidscomponent in gereguleerde producten zit tot 2 augustus 2028. Systemen die voor die data op de markt staan ontkomen aan de eisen, tenzij ze daarna ingrijpend worden aangepast.

De reden voor het uitstel is praktisch. Veel technische normen en richtsnoeren waren nog niet af, waardoor bedrijven zich moeilijk konden voorbereiden op een deadline die eigenlijk al liep. Voor het midden- en kleinbedrijf verruimde de EU bovendien de definitie: het lichtere nalevingsregime geldt nu ook voor bedrijven tot 750 medewerkers en 150 miljoen euro omzet.

Nieuwe verboden met stevige boetes

Naast uitstel kwam er ook een verscherping. Vanaf 2 december 2026 verbiedt de wet zogenoemde nudifier-apps, AI die zonder toestemming seksueel expliciet beeld of beeld van kindermisbruik genereert. Op overtreding staan boetes tot 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, hetzelfde plafond dat geldt voor de zwaarste categorie inbreuken in de wet. Dat maakt duidelijk dat de soepeler deadlines geen algehele versoepeling zijn: waar de EU risico’s hoog inschat, blijft de hand hard.

Wat betekent dit

Voor Nederlandse bedrijven is de boodschap tweeledig. De transparantieregels vragen op korte termijn concrete actie, bijvoorbeeld het labelen van chatbots en gegenereerde media, terwijl de complexere compliance voor hoogrisico-AI meer lucht krijgt. De richting van Europa is een andere dan die in de Verenigde Staten, waar het Witte Huis frontier-modellen vooraf wil inzien en eerder aanstuurde op een vrijwillige test voor frontier-AI. Ook internationaal wordt het speelveld drukker, met de internationale AI-strategie van het kabinet en de AI-governancedialoog van de VN in Genève. Wie AI verwerkt in producten of diensten doet er goed aan de eigen systemen alvast tegen de nieuwe categorieën te leggen, want de eerste harde datum staat nu vast.