Italië: ontslag door AI is vanaf nu nietig

Wie in Italië een werknemer aanneemt, beoordeelt of ontslaat, mag die beslissing sinds vrijdag 23 oktober niet meer volledig aan een algoritme overlaten. Een ontslag dat alleen door software is bepaald, is vanaf nu nietig. Ook als de werknemer er zelf mee instemde.

De regel staat in wetsbesluit nr. 179/2026, dat op 8 oktober in de Gazzetta Ufficiale verscheen. Italië past daarmee zijn nationale recht aan op de Europese AI-verordening, de EU AI Act.

Wat artikel 41 voorschrijft

Volgens een analyse van advocatenkantoor DLA Piper, geschreven door de Milanese advocaat Tommaso Erboli, gaat het om vijf soorten besluiten: werving, wijziging van het contract, ontslag, disciplinaire maatregelen en prestatiebeoordelingen. Die mogen niet “uitsluitend door geautomatiseerde systemen” worden genomen. Het laatste woord ligt bij een mens met “effectieve en onafhankelijke beslissingsbevoegdheid”. Een leidinggevende die een advies van een systeem alleen afstempelt, voldoet daar dus niet aan.

Werknemers moeten ook vooraf duidelijke informatie krijgen over welke AI-systemen hun werkgever gebruikt en hoe zwaar die meewegen. Het Franse vakblad ActuIA meldt dat een werknemer op verzoek een begrijpelijke uitleg kan krijgen over een besluit dat over hem of haar gaat, inclusief de belangrijkste factoren die het systeem gebruikte. Die uitleg moet van een persoon komen, niet van een chatbot.

Cv-screening valt er (deels) buiten

Niet elke toepassing van AI in HR is verboden terrein. Het automatisch schiften van cv’s en het selecteren van kandidaten geldt volgens ActuIA niet als eindbeslissing in de zin van het decreet. Wel blijft artikel 22 van de AVG van toepassing, dat volledig geautomatiseerde besluiten met grote gevolgen voor mensen al aan banden legt.

Het decreet gaat verder dan beslissingen alleen. Artikel 42 verplicht werkgevers om AI-systemen die het werk of de productie beïnvloeden mee te nemen in hun risico-inventarisatie en medewerkers voor te lichten over de risico’s. De artikelen 47 en 48 moeten AI-geletterdheid onder professionals en medewerkers van arbeidsbureaus bevorderen.

Een kanttekening: ActuIA schreef op 19 oktober dat de officiële tekst nog niet op de overheidssites te vinden was. De huidige analyses leunen dus op secundaire bronnen, zoals de toelichtingen van advocatenkantoren.

Italië loopt vooruit op Brussel

De timing valt op. In de EU AI Act zijn AI-systemen voor werving en personeelsbeheer aangemerkt als hoog risico, met boetes tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde omzet. Maar via een Europees omnibuspakket zijn die HR-verplichtingen uitgesteld tot 2 december 2027, schrijft ActuIA. Italië wacht daar niet op en voert de kern, menselijke controle op personeelsbesluiten, nu al in.

Ook elders in Europa worden overheden strenger. Zo blokkeerde de Zweedse regering onlangs ChatGPT en Claude op haar eigen systemen. In Rome speelde eerder het plan van Meloni om haar stem als merk vast te leggen tegen deepfakes.

Wat betekent dit

Voor Italiaanse werkgevers is de boodschap simpel: AI mag adviseren, een mens beslist en moet dat kunnen uitleggen. Wie een ontslag puur op een algoritme baseert, ziet dat ontslag ongeldig verklaard. Internationale bedrijven met vestigingen in Italië moeten hun HR-processen daarop nalopen, en dat geldt ook voor de software die ze inkopen.

Voor Nederlandse organisaties is het een voorproefje van wat er in 2027 via de AI Act op hen afkomt. Wie nu al AI inzet bij beoordelingen of selectie, doet er goed aan te documenteren waar de menselijke beslissing zit. Dat is ook relevant nu bedrijven hun wervingsbeleid door AI zien veranderen: hoe meer software in het proces zit, hoe belangrijker het wordt om aan te tonen wie er uiteindelijk ja of nee zei.